KHO BÁU ẨN — SƯU TẦM TƯ LIỆU VỀ NGỌC (JADE)

Phần I

1. Dẫn nhập: Ngọc và vị thế độc tôn trong văn hóa Trung Hoa

Ngọc Jade có lịch sử hơn 8.000 năm. Đặc biệt tại Trung Hoa, nhờ các đặc tính vật lý và biểu tượng độc đáo, ngọc chiếm một vị thế ảnh hưởng vượt trội so với bất kỳ vật liệu hay hình thức nghệ thuật nào khác. Không chỉ là chất liệu tạo tác, ngọc còn là biểu trưng của đạo đức, quyền lực và trật tự xã hội.

Số lượng các tác phẩm xuất bản về ngọc là minh chứng rõ rệt cho tầm quan trọng của nó: ước tính có khoảng 2.000 đầu sách và bài nghiên cứu bằng các ngôn ngữ phương Tây và con số này có thể tăng gấp bốn nếu tính cả các công trình bằng tiếng Trung. Kho tư liệu này bao trùm gần như toàn bộ lịch sử phát triển văn minh nhân loại, vượt xa so với tư liệu về các vật liệu mài giũa khác, kể cả kim cương.

Bài viết này xem xét các tài liệu (chủ yếu) về ngọc Jade bằng ngôn ngữ phương Tây từ góc nhìn của một nhà sưu tập, tập trung vào các tiêu chí: độ hiếm , giá trị học thuật , mức độ mong muốn và giá trị thị trường . Những cuốn sách có giá trị đặc biệt được nêu bật như một nguồn tham khảo cho những độc giả muốn khám phá khía cạnh hấp dẫn này của sự phát triển nhân loại.

2. Thư mục học về ngọc: Nền tảng của nhà sưu tầm

Đối với người sưu tầm sách, một thư mục tốt cũng quan trọng như một tấm bản đồ tốt đối với nhà thám hiểm. Nếu không có nó, người ta rất dễ bị lạc đường. May mắn thay, những người sưu tầm sách quý hiếm có thể tiếp cận được một số thư mục hàng đầu.

Đứng đầu danh sách là tác phẩm của Gerald Born (1982), một công trình đồ sộ. Biên soạn thư mục là một công việc tốn nhiều công sức, và chúng ta thật may mắn khi Born đã chú trọng đến từng chi tiết.

Giới ngọc học đặc biệt biết ơn vợ chồng John và Marge Sinkankas.

• John Sinkankas là tác giả sung mãn trong lĩnh vực đá quý.

• Hai vợ chồng còn điều hành “Peri Lithon,” chuyên kinh doanh sách cũ về đá quý và khoáng vật.

Thành tựu lớn nhất của họ là bộ thư mục chú giải hai tập đồ sộ về ngọc học và đá quý, trong đó bao gồm hàng chục mục liên quan đến ngọc. Ngoài ra, Sinkankas còn đóng góp phần thư mục cho tác phẩm Jade của Roger Keverne.

Đối với người đọc tiếng Trung, các thư mục của Yang (1982) và Zhao (2004) là nguồn tham khảo quan trọng bổ sung.

Đối với nhà sưu tập, thư mục là nguồn tham khảo thiết yếu. Từ trái sang phải: Born, Zhou và Yang. Bên trái là một mảnh ngọc bích thô của Myanmar đã được cắt lát. Ảnh: Pinyo Khongsawad/Công ty TNHH Lotus Gemology.

tài liệu tham khảo

1. Born, GM (1982) Ngọc bích Trung Quốc: Thư mục chú giải . Chicago: Celadon Press, 431 trang.

2. Sinkankas, J. (1991) Thư mục về ngọc bích. Trong Ngọc bích , Keverne, R., biên tập, New York: Van Nostrand Reinhold, trang 356–367.

3. Sinkankas, J. (1993) Khoa học đá quý: Thư mục chú giải . Metuchen, NJ, Nhà xuất bản The Scarecrow Press, Inc., 2 tập, 1179 trang.

4. Yang, J. (1982) Zhongguo Guyu Shumu [Thư mục Ngọc bích cổ Trung Quốc]. [bằng tiếng Trung và tiếng Anh], Hồng Kông, Trung tâm Khảo cổ Nghệ thuật Trung Quốc, Viện Văn hóa Trung Quốc, Đại học Trung văn Hồng Kông, 141 trang.

5. Zhao, C. (2004) Zhongguo Guyu Yanjiu Wenxian Zhinan 中国古玉硏究文献指南 [Hướng dẫn nghiên cứu văn học về ngọc bích cổ Trung Quốc]. [bằng tiếng Trung], Bắc Kinh: Kexue Chubanshe, 362 trang.

________________________________________

3. Các tác phẩm Trung Hoa và Nhật Bản thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX

Chang Huang-Chao — Shih Ya, Pao Shih Shuo: Lapidarium Sinicum

Chang Huang-Chao, một học giả được đào tạo theo phương Tây, đã viết tác phẩm được xem là cuốn sách Trung Hoa đầu tiên bàn về đá và khoáng vật dưới cả góc nhìn Đông và Tây. Dù không hoàn toàn tránh khỏi sai sót, tác phẩm chứa đựng nhiều nội dung giá trị, bao gồm cả phần về ngọc.

Bản in đầu và bản in thứ hai cực kỳ hiếm; may mắn là tác phẩm đã được tái bản.

Trang bìa của ấn bản năm 1927 cuốn Lapidarium Sinicum của HT Chang . Ngày nay cuốn sách này vô cùng hiếm. Văn bản được viết bằng tiếng Trung Quốc. Ảnh: Pinyo Khongsawad/Công ty TNHH Đá quý Lotus.

Kosaku Hamada — Yuchikusaizo-Kogyokufu

Tác phẩm hai tập này (The Early Chinese Jades in the Collection of the Late Riichi Uyeno) là một trong những cuốn sách hiếm và đáng sưu tầm nhất về ngọc.

• Tập 1: trình bày các sách quan trọng về ngọc, nguồn gốc ngọc, kỹ thuật “đánh bắt” ngọc tại Khotan, phương pháp chế tác, v.v.

• Tập 2: bộ bản in minh họa ngọc cổ trong sưu tập của Riichi Uyeno.

Được đóng theo phong cách truyền thống Nhật Bản với hộp gập có khóa xương, đây là một tác phẩm vừa có giá trị học thuật vừa có giá trị mỹ thuật và được săn lùng nhiều nhất.

Kosaku Hamada năm 1936 有竹斎蔵古玉譜[Yuchikusaizo-Kogyokufu, hay Những viên ngọc Trung Hoa sơ khai trong tuyển tập của Riichi Uyeno quá cố] . Hai tập sách được đặt trong một chiếc hộp truyền thống của Nhật Bản, khiến cuốn sách này trở nên đặc biệt đáng sưu tầm. Ảnh: Pinyo Khongsawad/Lotus Gemology Co. Ltd.

Những viên ngọc được chạm khắc từ tác phẩm Yuchikusaizo-Kogyokufu của Kosaku Hamada năm 1936 有竹斎蔵古玉譜 [Yuchikusaizo-Kogyokufu, hay Những viên ngọc Trung Quốc sơ khai trong Bộ sưu tập của Riichi Uyeno quá cố] .

Bản đồ Turkestan của Trung Quốc từ Yuchikusaizo-Kogyokufu năm 1936 của Kosaku Hamada , cho thấy vị trí của các con sông Kashgar, Khotan và Yurung-Kash (Ngọc trắng) và Kara-Kash (Ngọc đen).Ảnh: Pinyo Khongsawad/Công ty TNHH Đá quý Lotus

Những người thợ cắt ngọc Trung Quốc như trong hình Yuchikusaizo-Kogyokufu của Kosaku Hamada từ năm 1936.

Wu Dacheng (1835–1902) — Guyu Tukao (1889)

Wu Dacheng là chính khách và nhà sưu tầm nổi tiếng, đặc biệt chuyên về ngọc cổ. Ông là một trong những người đầu tiên đưa ra các giải thích khả tín về các loại ngọc lễ nghi như cong, huang và xuanji.

Tác phẩm ban đầu gồm hai tập, minh họa 245 hiện vật bằng bản khắc gỗ do em trai ông thực hiện. Sau đó được tái bản nhiều lần, trong đó có bản in tại Đài Bắc năm 1971.

Ảnh hưởng của Wu đối với học giả phương Tây là sâu sắc; Berthold Laufer đã sử dụng tới 95 minh họa từ tác phẩm này.

Cuốn sách về ngọc bích năm 1889 của Ngô Đại Thành, Guyu Tukao (Ku yü t'u k'ao) . Ảnh: Eric Hoffman.

Tài liệu tham khảo

1. Chang, H.-C. (1921) Shih Ya, Pao Shih Shuo: Lapidarium Sinicum: Nghiên cứu về đá, khoáng vật, hóa thạch và kim loại được biết đến trong văn học Trung Quốc. [bằng tiếng Trung], Bắc Kinh, Kỷ yếu Khảo sát Địa chất Trung Quốc, Tập B, Số 2, tháng 5, ix, 348 trang, tái bản lần 2 năm 1927, Tập B, Số 2, tháng 12, 432 trang.

2. Demiéville, P. (1924) Đánh giá: Che ya 石雅. (Lapidarium sinicum. Nghiên cứu về đá, khoáng sản, hóa thạch và kim loại được biết đến trong văn học Trung Quốc) của Tchang Hong-tchao và 章滴剑. Bản tin de l'École française d'Extrême-Orient , Tập. 24, Số 1/2, trang 276–301.

3. Hamada, Kosaku [濱田耕作] (1936)有竹斎蔵古玉譜 [Yuchikusaizo-Kogyokufu, hay Những viên ngọc Trung Quốc sơ khai trong tuyển tập của Riichi Uyeno quá cố]. [bằng tiếng Nhật], Tokyo: 2 tập, 30 lá, 12 đĩa.

4. Wu Ta-Ch'eng (1889)古玉圖考 [Gu-yü T'u-k'ao – Nghiên cứu về ngọc cổ kèm hình minh họa]. [bằng tiếng Trung], Thượng Hải: Ch'ing Kuang-hsu, 4 tập, khâu theo kiểu truyền thống Trung Quốc, chữ in bằng bản khắc gỗ, 78 + 80 + 78 + 70 trang; tái bản năm 1971 bởi Wu Ch'ing-ch'ing; Đài Bắc; 8 trang + 144 tờ, hình minh họa, 22 cm.

________________________________________

4. Các công trình phương Tây thế kỷ XIX

Jean-Pierre Abel-Rémusat — Histoire de la ville de Khotan (1820)

Thật đáng kinh ngạc khi nghĩ rằng một chủ đề quan trọng như ngọc Jade Trung Quốc lại hoàn toàn nằm ngoài tầm nghiên cứu khoa học ở châu Âu cho đến thế kỷ 19. Nhưng chỉ đến khi cuốn " Histoire de la ville de Khotan" của Jean-Pierre Abel-Rémusat xuất hiện vào năm 1820, khoa học châu Âu mới được tiếp cận với ngọc Jade.

Abel-Rémusat (1788–1832) được đào tạo về y học, nhưng lại say mê tiếng Trung Quốc sau khi tình cờ đọc được một chuyên luận về thảo dược Trung Quốc. Tự học tiếng Trung, sau này ông đã viết nhiều bài báo và sách về ngôn ngữ và văn học Trung Quốc.

Cuốn "Histoire de la ville de Khotan" của ông chứa đựng nghiên cứu chi tiết đầu tiên về ngọc jade Trung Quốc (yü, 玉) xuất hiện bằng một ngôn ngữ châu Âu, bao gồm cả từ nguyên học và phân tích hóa học. Bản gốc của cuốn sách này vô cùng hiếm. May mắn thay, phần về ngọc jade đã được Hội Những người bạn của Ngọc jade dịch sang tiếng Anh vào năm 1980. Điều thú vị là, mặc dù phần lớn sự nghiệp của Abel-Rémusat dành cho các vấn đề liên quan đến Trung Quốc,nhưng ông chưa bao giờ thực sự đến Trung Quốc.

Alexis Damour (1846; 1863)

Damour là người đầu tiên phân tích hóa học nephrite và xác định nó thuộc nhóm amphibole. Sau này, ông phát hiện loại ngọc xanh lục tươi có thành phần hóa học khác biệt và đặt tên là “jadeite.” Đây là cột mốc phân biệt khoa học giữa nephrite và jadeite.

Leopold Heinrich Fischer — Nephrit und Jadeit (1875; 1880)

Đây là chuyên khảo toàn diện nhất về ngọc từng được xuất bản trong thế kỷ XIX. Fischer khảo sát ngọc không chỉ ở Trung Hoa mà trên toàn cầu.

Bản 1875 và 1880 đều cực hiếm. John Sinkankas nhận định rằng mọi sinh viên nghiên cứu ngọc cổ đều mang ơn Fischer. Tầm quan trọng của tác phẩm lớn đến mức Richard Hughes đã dịch sang tiếng Anh.

Trang bìa của ấn bản năm 1880 cuốn Nephrit und Jadeit của H. Fischer . Được xuất bản lần đầu vào năm 1875, đây là chuyên khảo đầu tiên bằng một ngôn ngữ phương Tây chỉ dành riêng cho ngọc bích. Bên trái là một mảnh ngọc bích "băng" thô của Miến Điện, với một cửa sổ nhỏ được đánh bóng xuyên qua lớp vỏ.

Một trang minh họa từ cuốn Nephrit und Jadeit của H. Fischer . Ảnh: Pinyo Khongsawad/Lotus Gemology Co. Ltd.

Tài liệu tham khảo

1. Abel-Rémusat, JP (1820) Histoire de la ville de Khotan, tirée des annales de la chine et traduite du chinois; Suivie de Recherches sur la chất minérale appelée par les Chinois pierre de Iu, et sur le Jaspe des anciens. Paris: L'Imprimerie de Doublet, 239 trang. Phần Jade được dịch sang tiếng Anh trong Tập. 1 trong Bản tin của những người bạn của Jade , 1980, trang 1–50.

2. Damour, A. (1846) Phân tích du ngọc phương đông, réunion de cette chất à la trémolite. [chuyển. sang tiếng Anh bởi Herbert Giess trong Bản tin của những người bạn của Jade , 1994, Tập. 8, trang 47–50], Annales de Chimie et Physica , Series 3, Vol. 16, trang 469–474.

3. Damour, A. (1863) Notice et analyze sur le Jade vert: réunion de cette matière minérale à la famille des wernerites. Comptes Rendus des Séances de l'Académie des Sciences, Tập. 56, Janvier–Juin, trang 861–865.

4. Fischer, H. (1875) Nephrit và Jadeit. Stuttgart: E. Schweizerbart'sche Verlagshandlung (E. Koch), tái bản lần thứ nhất. (tái bản lần thứ 2 năm 1880), 409 trang.

________________________________________

5. Đầu thế kỷ XX: Giai đoạn củng cố học thuật

Berthold Laufer — Jade: A Study in Chinese Archaeology and Religion (1912)

Chỉ riêng phần giới thiệu đã cung cấp một cái nhìn tổng quan hấp dẫn về văn học ngọc jade Trung Quốc thời kỳ đầu, cả chính thống và giả mạo. Sau đó là phần khám phá chi tiết về mọi loại chạm khắc ngọc jade Trung Quốc, bắt đầu từ những chiếc rìu và công cụ thô sơ nhất, rồi đến các vật phẩm nghi lễ, con dấu, đồ trang sức cá nhân, ngọc jade dùng trong mai táng, bình đựng và nhiều hơn nữa.

Hai tác phẩm chính của Berthold Laufer về ngọc bích. Cuốn sách đầu tiên, Ngọc bích: Một nghiên cứu về khảo cổ học và tôn giáo Trung Quốc , ban đầu được xuất bản với bìa cứng khá bình thường. Tác giả Richard Hughes đã cho đóng lại bìa sách của mình tại xưởng đóng sách Green Dragon ở Massachusetts. Bìa da dê Ma-rốc màu xanh lá cây được thiết kế riêng có họa tiết từ cuốn sách. Một bìa sách tinh xảo như vậy thực sự là độc nhất vô nhị, làm cho cuốn sách càng thêm giá trị. Bên dưới là một bản sao cuốn Ngọc bích cổ Trung Quốc được sưu tầm ở Trung Quốc của Laufer do AW Bahr xuất bản . Ảnh: Pinyo Khongsawad/Lotus Gemology Co. Ltd.

Laufer đã dựa rất nhiều vào cuốn Guyu Tukao của Wu, đôi khi điều này gây ra nhiều rủi ro cho ông. Dù nhiều kết luận trong sách đã bị vượt qua bởi nghiên cứu hiện đại, đây vẫn là tác phẩm nền tảng. Nó đã được tái bản vào năm 1946 và sau đó được nhà xuất bản Dover phát hành lại dưới dạng bìa mềm dễ tìm vào năm 1974.

Khó tìm hơn là cuốn Archaic Chinese Jades, Collected in China by AW Bahr (1927) của Laufer. Người Anh Bahr đã mua được những viên ngọc jade cổ từ bộ sưu tập của Wu Dacheng thông qua con rể của ông. Bahr cũng mua được những mảnh mới khai quật từ địa điểm Chu, Xinzheng. Laufer đã mua bộ sưu tập 656 viên ngọc jade của Bahr vào năm 1927 cho Bảo tàng Field với giá 100.000 đô la. Những viên ngọc jade của Bahr cũng nổi bật trong triển lãm của Arden Gallery năm 1939. Tác phẩm Archaic Chinese Jades (1927) của Laufer cũng có giá trị sưu tầm cao hơn.

Bộ sách hai tập năm 1925 của de Tanner, "Ngọc bích Trung Quốc: Cổ đại và Hiện đại" , là một trong những cuốn sách về ngọc bích được sưu tầm nhiều nhất. Ảnh: Pinyo Khongsawad/Công ty TNHH Lotus Gemology.

P. de Tanner — Chinese Jade: Ancient and Modern (1925)

cựu Ủy viên Hải quan Hàng hải Trung Quốc, đã tập hợp một bộ sưu tập ngọc jade tuyệt vời vào đầu thế kỷ 20, minh họa cho bề rộng và chiều sâu của nghệ thuật chạm khắc ngọc jade Trung Quốc.

Bộ hai tập này cực kỳ hiếm và do đó rất được giới sưu tầm săn tìm. Nội dung phản ánh chiều sâu và bề rộng của nghệ thuật chạm khắc ngọc Trung Hoa.

Una Constance Pope-Hennessy (1875–1949) người thường xuất bản dưới bút danh (Una Birch) đã viết hai cuốn sách về ngọc jade

Sách "Những viên ngọc bích Trung Quốc cổ của Una Pope Hennessy" . Đây là ấn bản giới hạn đặc biệt, bìa da heo. Ảnh nhỏ: Trang ấn bản giới hạn của cuốn " Những viên ngọc bích Trung Quốc cổ của Una Pope Hennessy ". Các ấn bản giới hạn có giá trị sưu tầm rất cao, và có thể bán với giá gấp hai đến năm lần so với các ấn bản tiêu chuẩn. Ảnh: Pinyo Khongsawad/Lotus Gemology Co. Ltd.

Tác phẩm Early Chinese Jades (1923) là một trong những chuyên khảo tiếng Anh sớm nhất về ngọc. Bản bìa da giới hạn 60 bản đặc biệt hiếm.

Tài liệu tham khảo

1. Laufer, B. (1912) Ngọc bích: Một nghiên cứu về khảo cổ học và tôn giáo Trung Quốc . Chicago: Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Field, Ấn phẩm 154, Loạt Nhân chủng học, Tập X, tái bản lần thứ 2 bởi Westwood Press, 1946; Dover, 1974, 370 trang.

2. Laufer, B. (1927) Ngọc bích cổ Trung Quốc được AW Bahr sưu tầm tại Trung Quốc . New York: được in riêng cho AW Bahr, 51 trang; 36 hình minh họa.

3. Pope-Hennessy, U. (1923) Ngọc bích Trung Quốc thời kỳ đầu . London: Ernest Benn Limited, Phiên bản giới hạn đặc biệt có đánh số gồm 60 bản, có chữ ký của tác giả; bìa da lợn tự nhiên, 148 trang.

4. Tanner, P., de (1925) Ngọc Trung Quốc: Cổ đại và Hiện đại . Berlin: Dietrich Reimer/Ernst Voksen, 2 tập, 35 trang + 64 đĩa và 22 trang + 53 đĩa.

Richard W. Hughes và Eric J. Hoffman

Ngày xuất bản đầu tiên: 1 tháng 5 năm 2020

Lược dịch Kira Trần

Bàn về sách