Hội chứng thế giới trung dung - Cách báo chí và truyền thông đang "giết" chết con người

Người đầu tiên tiến hành nghiên cứu trong lĩnh vực tin tức ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần của con người trong những năm 1990 là: George Gerbner. Ông là người đã tìm ra thuật ngữ Hội chứng thế giới trung dung (mean world syndrome).

Các bác có thể xem qua định nghĩa, khái niệm khoa học về hội chứng này ở trang Wikipedia:

Ông miêu tả hiện tượng này đi kèm các triệu chứng lâm sàng như: - Hoài nghi - Yếm thế - Bất lực Giải thích một chút về từ vựng tiếng việt ít gặp: "Yếm thế" (厭世) có nghĩa là chán đời, chán ghét sự đời, có tư tưởng bi quan, xa lánh việc đời, và thậm chí là thờ ơ trước nỗi đau khổ của người khác. Nó cũng có thể ám chỉ sự hoài nghi, nhạo báng về sự chân thật của con người. 

Nguyên nhân hình thành suy nghĩ này thường là do xem quá nhiều tin tức tiêu cực và nội dung bạo lực trên truyền thông. Truyền thông, báo chí và các kênh trang thông tin điện tử từ chính thống đến lá cải đều nhắm đến mục đích thu hút lượt xem bằng cách thức viết bài và làm các phóng sự về những sự kiện gây sốc, các vụ tai nạn đặc biệt nghiêm trọng, các vụ án giết người, chiến tranh và hãm hại lẫn nhau của loài người. George Gerbner trong bài nghiên cứu của mình nhận thấy những người xem TV trên 3 tiếng/ngày, họ có những suy nghĩ tiêu cực hơn về môi trường họ đang sống, họ luôn trong trạng thái nghi ngại, sợ hãi và bi quan về các sự kiện không may diễn ra. Và trường hợp ngược lại, trong cùng một khu vực sống đó những người ít xem TV hơn thì không hề có xu hướng và hành động như vậy.

Thậm chí có nhiều tác giả sách, cố tình dựng ra các câu chuyện không thật để chung quy khẳng định bản tính tàn ác của con người, như tác giả vô cùng nổi tiếng với cuốn tiểu thuyết "Chúa ruồi" của William Golding.

Nhà sử học và tác giả người Hà Lan Rutger Bregman viết rằng: Những người theo dõi tin tức thường xuyên thường đồng tình với những tuyên bố: “Hầu hết mọi người chỉ quan tâm đến bản thân.” Họ tin rằng chúng ta, với tư cách là mỗi cá nhân đều bất lực trong việc làm cho thế giới trở nên tốt đẹp hơn. Họ dễ bị căng thẳng và suy nhược hơn. (Nhân loại- một lịch sử tràn đầy hi vọng, chương 1, trang 36-37)

Tác giả cũng đã đưa ra dẫn chứng một vài năm trước, người dân tại 30 quốc gia khác nhau đã được hỏi chung một câu hỏi: “Bạn nghĩ thế giới đang trở nên tốt hơn, hay vẫn vậy, hay ngày càng tệ đi.” Ở mọi quốc gia, từ Nga đến Canada, từ Mexico đến Hungary, đại đa số mọi người đã trả lời rằng thế giới đang ngày càng tệ đi. ( Robert Evans và Michael Thot, “5 ways you don’t relize reality shows life”, Cracked.com, 2014)

Nhưng thực tế cho chúng ta thấy điều hoàn toàn ngược lại, trong những thập kỷ gần đây, nghèo đói, chiến tranh, tử vong ở trẻ em, tội phạm, lao động trẻ em, tử vong do thiên tai và số vụ tai nạn máy bay đều giảm mạnh. Hiện tại chúng ta đang sống trong kỉ nguyên giàu có nhất, an toàn nhất và lành mạnh nhất từ trước đến nay.

Chúng ta luôn nghe rao rảo về những vụ tai nạn máy bay thảm khốc, các cuộc hạ cánh không an toàn hoặc các vấn đề kỹ thuật gặp phải trên chuyến bay nhưng thực tế xác suất một chiếc máy bay gặp tai nạn chỉ vào khoảng 0,00001%. NHƯNG, có một điều buồn cười là tất cả các vụ tai nạn đó ĐỀU ĐƯỢC đưa tin không chỉ ở kênh thời sự Việt Nam chúng ta mà còn là trên toàn cầu. Thậm chí xác suất của việc bạn gặp tai nạn do đi taxi đến sân bay còn cao hơn hấp 5.000 lần so với việc có thể gặp phải tai nạn máy bay. Trong khi đó các vụ tai nạn gây ra bởi các phương tiện giao thông đường bộ thường chỉ được chọn lọc để đưa tin. Từ những tiêu cực trong các truyền thông tiêm vào bộ não chúng ta khiến chúng ta nghĩ rằng: "Nhân chi sơ tính bản ác", con người là xấu xa và tàn ác, tất cả mọi người đều đi theo chủ nghĩa vị kỷ và thế giới chúng ta sống đang càng ngày càng nguy hiểm, tỷ lệ tử vong đang đạt đỉnh. Điều này làm cho thế hệ trẻ hiện tại vốn dĩ đã vô cùng áp lực với cuộc sống đang chuyển biến quá nhanh trở nên nhạy cảm và dễ rơi vào những trạng thái tâm lý tiêu cực với các vấn đề xã hội xung quanh.

Có hai điều mà khiến mình phải viết ra topic này là vì, hôm mình ngồi xem thời sự do đài truyền hình VTV đưa tin vụ tai nạn máy bay xảy ra ở Hàn Quốc và điều này khiến dì mình mặc định rằng máy bay là một phương tiện di chuyển nguy hiểm và hình thành nỗi sợ máy bay vô hình. Thứ hai là vì có nhiều người thân và bạn bè xung quanh mình vô tình chung hình thành các nỗi sợ khi xem quá nhiều các thông tin tiêu cực chưa được kiểm chứng và bị phóng đại, giật tít qua các kênh mạng xã hội và các trang thông tin điện tử. Hội chứng này bắt đầu xuất hiện và ảnh hưởng đến cuộc sống của họ rất nhiều, họ sợ đi đến các tỉnh thành giáp với Campuchia vì nghĩ rằng mình sẽ bị bắt cóc, hay sợ đi trên những con đường quốc lộ vì các tin tức tai nạn do các xe cơ giới lớn gây ra với những người đi xe máy. Và cả cách các hãng thực phẩm bổ sung và trang thiết bị bảo vệ và chăm sóc sức khỏe hiện nay đang dùng chính hội chứng này để thực hiện các chiến dịch truyền thông và thực hiện các ads ngắn trên các phương tiện truyền thông. Hiện tại không nhiều trang web và báo chí hay các nghiên cứu ở Việt Nam viết về Mean World Syndrome nên mình muốn cung cấp thêm một góc nhìn về một hội chứng tâm lý có thể lan rộng và dễ dàng lây lan cho xã hội hiện nay.