Hiểu đạo để thương người hay để thắng người?

Câu chuyện bắt đầu trên một trang Facebook tên là Ngẫm. Vào một buổi chiều, Admin trang này đăng một bài viết dài với tiêu đề: 'KRISHNAMURTI NÓI GÌ VỀ ĐỨC PHẬT'.

Bài đăng tóm tắt quan điểm của Krishnamurti, một triết gia người Ấn Độ. Theo Lam – người viết bài – Krishnamurti cho rằng:

Phải phủ nhận quyền uy và sự bắt chước. Dù là Krishnamurti, Phật, hay Chúa nói, họ cũng có thể sai theo nghĩa bản ghi chép hoặc cách hiểu của chúng ta sai. Việc chấp nhận mù quáng chỉ vì đó là Đức Phật nói là sự nguy hiểm của uy quyền.

Chân lý là "vùng đất không có lối vào" và không thể lặp lại. Khi lặp lại sự thật của Phật, nó không còn là sự thật nữa.

Tôn giáo, tổ chức và hình tượng trong đền chùa chỉ là "cái bóng", là biểu hiện của nỗi sợ hãi.

Lam kết luận: "Krishnamurti mời gọi chúng ta đừng trở thành 'Phật tử', mà hãy làm như Đức Phật đã làm: tự mình nhìn thấy sự thật không thông qua trung gian".

Dưới bài đăng, cư dân mạng bắt đầu bình luận. Mọi thứ dường như bình yên cho đến khi một người dùng tên là Hiên xuất hiện. Ông ta để lại một bình luận dài và dứt khoát:

"Nếu ko biết đến Phật pháp thì đọc mấy ông này (Krishnamurti, Osho, Lão Tử) cũng tốt đấy, còn mà đã biết đến Phật pháp thì chỉ để tham khảo thôi. Mấy người này như Độc Giác Phật vậy... loanh quanh lẩn quẩn ko đưa đến đâu cả."

Rồi nhát dao thứ hai:

"Một khi đã đào sâu vào Phật pháp... vào kinh tạng Pali – thì tất cả những giáo lý, giáo phái, trường phái triết học khác trên đời thì một là rác rưởi, hai là chỉ còn đóng vai trò tham khảo để càng thấy sự bao la vượt thoát của Phật pháp."

Admin Dũng nhảy vào: "@Hiên Tôi thấy ông hơi ngã mạn về Phật Pháp rồi. Chê các pháp môn khác, cho pháp môn của mình là nhất thì cá nhân tôi thấy không ổn."

Hiên không nao núng: "Bởi vì sao? Vì ko phải tôi ngã mạn, mà vì tôi đã đi qua giai đoạn đó rồi. Tôi không có chê, tôi chỉ đang nói sự thật..."

Mọi người đang nín thở thì một nhân vật thứ ba, Thanh, vào comment. Thanh không dùng kinh điển để cãi, mà dùng chính logic của Hiên để "giải phẫu" ông ta:

"Đọc bình luận của bạn có thể thấy một sự mâu thuẫn hệ thống khá thú vị giữa lý thuyết và hành vi. Bạn dùng từ 'rác rưởi' để phán xét rồi lại nói 'tôi không chê'. Đây là lỗi logic điển hình khi một người nhầm tưởng ý kiến cá nhân là sự thật khách quan."

"Một giáo lý dạy về 'vô ngã' nhưng lại bị biến thành công cụ để nuôi dưỡng một cái tôi đầy dính mắc và phân biệt. Khi bạn dùng Phật pháp làm 'trang sức trí tuệ' để thấy mình ưu việt hơn đời, bạn đã biến nó thành một cái lồng sắt thay vì là chiếc bè qua sông."

"Ôm khư khư chiếc bè trên cạn và mắng nhiếc những người đang tự bơi bằng tay – đó không phải là giải thoát."

Những người theo dõi cuộc tranh luận gật đầu tâm đắc. Thanh nói rất đúng. Thanh nói rất hay.

Nhưng có một câu hỏi nhỏ mà ít ai để ý: Thanh đang làm gì trong lúc đó?

Thanh cũng đang ngồi trước màn hình. Cũng đang đọc từng chữ của Hiên. Cũng cảm thấy một thứ gì đó dâng lên – không phải tức giận, mà tinh vi hơn thế: sự thỏa mãn khi nhìn ra một mâu thuẫn mà người kia không thấy. Thanh gọi đó là "phân tích". Nhưng cái cảm giác muốn gõ xuống, muốn phơi bày, muốn được thấy mình sắc bén – cái đó là gì?

Khi Thanh viết "cái lồng sắt", anh ta có đang thương Hiên không? Hay đang muốn thắng Hiên?

Hiên ngồi đọc từng chữ của Thanh. Mặt ông ta nóng bừng, tay hơi run. Bên trong ông ta, một vở kịch đang diễn ra.

Cái Tôi Thật (Ego): (Chửi thầm) "Đồ lém lỉnh! Nó dám bảo tao mâu thuẫn? Nó dám bảo tao dùng Phật làm trang sức trí tuệ? Tao muốn chửi vào mặt nó, bảo nó là hạng hạ căn ngu dốt!"

Mặt Nạ Thánh Thiện (Mask): (Trấn an) "Bình tĩnh, Hiên. Chúng ta là người tu tập, là người học kinh Pali, không được nổi sân. Không được chửi trực diện."

Ego: "Thế tao phải làm sao? Tao không thể im lặng để nó vả vào mặt tao như thế!"

Mask: (Suy nghĩ một chút) "Ta sẽ dùng chiến thuật 'Thắng mà không cần cãi'. Ta sẽ comment một lần nữa, nhưng để thông báo ta sẽ DỪNG CÃI. Ta sẽ bảo ta 'kiệm lời' vì nói nhiều với người 'thiếu trí' chỉ gây họa. Như thế, ta vừa giữ được vẻ cao thượng, vừa khiến nó trông như một kẻ hiếu chiến."

Ego: "Tuyệt! Nhớ chúc nó một câu."

Mask: (Cười đắc thắng) "Tất nhiên. Ta sẽ chúc nó và thằng tác giả 'không ngừng tăng tiến trí tuệ'. Chúc mà như rủa – ngầm ý là: Các người hiện tại đang ngu lắm, cần phải tăng tiến lên."

Hiên viết comment cuối cùng:

"Bắt bẻ câu chữ làm gì cho mệt. Với mình thì cuối cùng những gì ko hướng tới giải thoát = rác rưởi... Chẳng trách các thiền sư rất kiệm lời, vì càng nhiều lời thì lại càng khiến những người thiếu trí phản bác ngược lại gây họa cho cả 2 bên. Nên là mình ngừng comment ở đây. Chúc bạn và tác giả không ngừng tăng tiến trí tuệ."

Nói xong, Hiên đóng màn hình ứng dụng, tin rằng mình vừa bảo vệ được sự tinh thuần của Phật pháp.

Lam – tác giả bài viết – ngồi nhìn bảng tin. Anh không xóa, cũng không cãi. Anh nghĩ: "Người gác đền tin rằng mình đã dập tắt ánh trăng, nhưng thực chất ánh trăng chỉ mỉm cười nhìn người gác đền đang mải mê phân loại rác trong bóng tối của chính cái tôi mình."

Đó là một suy nghĩ đẹp. Lam cảm thấy nhẹ nhàng và rõ ràng khi nghĩ vậy.

Nhưng cái cảm giác nhẹ nhàng và rõ ràng đó – cái cảm giác "mình hiểu còn người kia không hiểu" – có phải là giải thoát không? Hay đó cũng chỉ là một dạng khác của cùng một vở kịch, chỉ là diễn viên mặc trang phục lịch sự hơn?

Hiên dùng kinh Pali để thắng người.

Thanh dùng tư duy phản biện để thắng Hiên.

Lam dùng sự thấu hiểu để thắng cả hai.

Và bạn – người đang đọc bài này – đang dùng gì?

Không phải vì tất cả chúng ta đều xấu. Mà vì cái cơ chế đó – cái nhu cầu dùng thứ mình hiểu để xác nhận rằng mình đang ở phía đúng – nó không chừa ai. Nó chỉ thay đổi trang phục tùy theo người mặc.

Với Hiên, nó mặc áo kinh điển.

Với Thanh, nó mặc áo lý luận.

Với Lam, nó mặc áo thinh lặng.

Với chúng ta, nó có thể đang mặc bất cứ thứ gì chúng ta tự hào nhất về bản thân mình.

Câu hỏi không phải là bạn đang dùng thứ gì. Câu hỏi là: khi bạn dùng thứ đó – bạn đang nhìn người kia, hay đang nhìn mình?