Hệ thống các phương pháp ghi nhớ hiệu quả

Hi, xin chào các bạn, cảm ơn đã ghé qua Spiderum, mình cùng nhau tìm hiểu chủ đề này nhé.

Đầu tiên, hãy đọc dòng sau đây và nhắm mắt lại.

Xin chúc mừng nếu bạn nhớ chính xác hoặc cũng không sao nếu bạn quên do không để ý (hoặc nó cũng không quan trọng đến mức cần nhớ đâu). Okay, bắt đầu thôi!

Có thể các bạn đã từng nghe qua nhiều phương pháp giúp ghi nhớ lâu để thi và học tập hiệu quả:

1) Phương pháp Lặp lại ngắt quãng (Spaced Repetition):

Nguyên tắc: Ôn lại kiến thức theo khoảng cách thời gian tăng dần (1 ngày → 3 ngày → 7 ngày → 14 ngày…). Giúp chống lại “đường cong quên lãng” (Forgetting Curve – Ebbinghaus). Tăng khả năng nhớ dài hạn.

Ví dụ: Học hôm nay. Ôn lại sau 1 ngày. Sau 3 ngày. Sau 1 tuần.

2) Phương pháp Chủ động truy xuất (Active Recall):

Nguyên tắc: Thay vì đọc lại → hãy tự hỏi mình.

Ví dụ: Đóng sách lại và tự trả lời: “Variance là gì?”

3) Kỹ thuật Feynman (Giải thích như dạy người khác):

Nguyên tắc: Lấy cảm hứng từ Richard Feynman -> Nếu bạn không thể giải thích đơn giản, bạn chưa thực sự hiểu.

- Chọn một chủ đề

- Giải thích bằng ngôn ngữ đơn giản như đang dạy trẻ em

- Chỗ nào vấp → quay lại học lại

- Đơn giản hóa tiếp

4) Kết hợp chữ + hình ảnh:

Nguyên tắc: Não bộ mặc nhiên xử lý và lưu trữ hình ảnh hiệu quả hơn so với dữ liệu văn bản.

Ví dụ: Vẽ sơ đồ tư duy (mindmap), tranh vẽ, hình ảnh

5) Chunking (Chia nhỏ thông tin):

Nguyên tắc: Não không nhớ tốt từng mảnh rời rạc, nhưng nhớ tốt khi nhóm lại.

- 190919452001 → 19/09/1945 | 2001

- 8 khái niệm → chia thành 3 nhóm lớn

6) Viết tay thay vì gõ máy

7) Tránh Multitasking

Tất cả các phương pháp ở trên các bạn có thể thấy là vô cùng đa dạng và phong phú và đều hướng tới giúp chúng ta nhớ hiệu quả. Tuy nhiên, việc nhớ các phương pháp để sử dụng đã là một cản trở. Do đó, mình muốn chia sẻ phương pháp đề xuất giúp ghi nhớ hiệu quả và có hệ thống hơn.

Từ việc ngẫm lại chữ "Nhớ" và mình đã thảo sơ đồ như trên, cùng mình liên hệ với từng phần nhé!

Mình minh hoạ dễ hiểu như này. Kiến thức chủ động hoặc vô tình đến với chúng ta, nếu phải nhớ, chúng ta sẽ xử lý chúng dựa trên 2 thuộc tính cơ bản là lưu lượng và tốc độ, gọi là quá trình Vào. Quá trình lưu trữ và ủ kiến thức sau một thời gian (1 tuần, 1 tháng, vài năm) sẽ được sử dụng, quá trình Ra.

Đầu tiên, mình sẽ nói đến việc sử dụng kiến thức đó, quá trình Ra.

Có bao giờ các bạn bị thuyết phục bởi một số người khi được hỏi về vấn đề nào đó. Họ sẽ trả lời một cách dứt khoát và nhanh gọn với một số keywords cực kỳ chính xác liên quan đến vấn đề đó. Mình xem đó là việc nói ít nhưng mang hàm lượng thông tin cực cao, khả năng cô đọng và tổng hợp vấn đề.

Quan điểm cá nhân của mình cho rằng, để nhớ được các thông tin keywords như thế hiệu quả thì luyện tập quá trình tự đặt câu hỏi và trả lời ngắn gọn bằng keywords.

Nói dài hay các buổi thuyết trình, kể chuyện. Đại khái là những lần bạn phải nói một số lượng nhiều thông tin trong một buổi. Kết quả của buổi thuyết trình hoặc trò chuyện này cho thấy rằng thông tin được bạn lưu trữ khá hiệu quả và có liên kết tốt.

Chắc các bạn cũng đồng ý với mình đó là tập thuyết trình một mình là cách tốt nhất trước khi nói trước công chúng. Có thể liên hệ đến phương pháp của nhà vật lý Feynman.

Phần tiếp theo sau đây là quá trình kiến thức đi vào não bộ. Trực quan cho thấy kiến thức đi vào có 2 thuộc tính cơ bản là số lượng (nhiều/ít) và tốc độ (nhanh/chậm)

Đây là những dạng kiến thức rời rạc và mang ít thông tin. Tuy nhiên, nhờ đặc tính thông tin đến rất chậm rãi nên ưu tiên hơn cả là chúng ta có thời gian để sắp xếp chúng vào bộ não thông qua việc liên kết với các thông tin mà chúng ta đang có. Ví dụ các bạn học một từ tiếng Anh mới là reluctant (nghĩa là ngần ngại) với mẹo học là "re + luck + tan" (hình ảnh gợi nhớ 1 người chần chừ trước một điều gì đó may mắn và để nó tan biến)

Các chương trình như Rung chuông vàng, Đường lên đỉnh Olympia, Đường đến vinh quan, ...

Ví dụ: chiến thắng Bạch Đằng xảy ra năm bao nhiêu? Đáp án: năm 938. Khởi nghĩa Hai Bà Trưng xảy ra năm bao nhiêu? Đáp án: năm 40.

Việc tập nhớ các thông tin ngắn thông qua trả lời lặp đi lặp lại các câu hỏi ngắn được chứng minh giúp bạn nhớ thông tin hiệu quả. Phương pháp đó là Flashcard.

Nhưng bây giờ thì các bạn đã có thể chậm lại để lưu trữ số lượng kiến thức này vào bộ não. Hãy liên kết chúng vào các nơ-ron hiện tại của bộ não. Ví dụ năm 40 nghĩa là 40 năm kể từ năm 0 công nguyên. Năm 938 nghĩa là một năm 900 nào đó trước năm 1000, tức 1 nửa so với năm 2000 bây giờ (2026).

Đọc sách là ví dụ điển hình cho quá trình này. Hãy tưởng tượng các bạn đang đọc một quyển sách, sau khi kết thúc 1 hoặc 2 trang sách, các bạn nên gấp sách lại và tự đặt cho mình một vài câu hỏi về nội dung mình vừa tiếp thu. Ví dụ như: Đoạn này nói gì thế? Cả chương này vừa nói gì thế? Đây là phần nào trong quyển sách và chủ đề chính là gì?

Phương pháp cho phần này mình tạm gọi là quá trình Tự đặt câu hỏi, suy nghiệm và nêu các ý chính.

Hình ảnh là một trong những phương pháp lưu trữ nhanh và hiệu quả của con người. Để giải thích cho việc này, so với 2.5 triệu năm hình thành của loài người (tiến hóa từ vượn người phương Nam với sự xuất hiện của Homo habilis) và 5.000 năm văn minh (cuối thiên niên kỷ IV, năm 3150 trước công nguyên), não bộ quan sát & tương tác với môi trường xung quanh đa phần là xử lý hình ảnh ... và âm thanh.

Trong trường hợp các thông tin rời rạc, chúng ta có thể chia nhỏ thông tin (Chunking). Ví dụ như Trình bày theo trình tự các cuộc khởi nghĩa của người dân Việt Nam từ năm 0 đến giải phóng 1975 -> Chúng ta sẽ chia nhỏ thành các giai đoạn: Thời kỳ Bắc thuộc, Phong kiến, Pháp thuộc, Đánh Mỹ cứu nước. Và trong từng giai đoạn, các bạn sẽ dễ dàng liệt kê các cuộc khởi nghĩa và tổng tiến công lớn.

Có thể các bạn đã để ý, quá trình Ra - Vào đã tạo ra một bộ tổ hợp 6 tình huống vô tình lồng ghép trong đó 4 kỹ thuật cơ bản của phương pháp Active Recall.

Tuy kỹ năng viết còn lủng củng nhưng mình hy vọng nội dung chia sẻ giúp các bạn hệ thống được các phương pháp ghi nhớ. Cảm ơn các bạn.

Chúc các bạn thành công.