(Hành trình vào tâm Trái Đất) Đôi khi cái đích đến không quan trọng bằng những gì bạn nhìn thấy dọc đường đi.

Vào thế kỷ 19, khi Jules Verne viết cuốn này (xuất bản năm 1864), kiến thức về địa chất của con người còn khá sơ khai. Lúc đó, người ta chưa có máy quét siêu âm hay khoan sâu hàng chục cây số như bây giờ. Cụ Verne đã dựa trên một giả thuyết cực kỳ thịnh hành thời bấy giờ: Thuyết Trái Đất rỗng.

Nhiều nhà khoa học nghiêm túc thời đó (như Edmond Halley - ông tổ của sao chổi Halley) từng tin rằng Trái Đất gồm nhiều lớp vỏ đồng tâm, và bên trong có thể có sự sống hoặc một bầu khí quyển riêng. Verne đã "phóng tác" điều này lên một tầm cao mới. Ông tưởng tượng rằng dưới chân chúng ta không chỉ là đá nóng chảy, mà là một hệ sinh thái khổng lồ bị lãng quên.

Cái hay nhất của Jules Verne không phải là việc ông mô tả những hang động tối tăm, mà là việc ông xây dựng cả một đại dương nội địa (Biển Lidenbrock) nằm sâu hàng trăm dặm dưới bề mặt.

Trong truyện, khi giáo sư Lidenbrock và Axel xuống sâu, họ không thấy cái chết mà thấy sự sống hồi sinh. Những loài nấm khổng lồ cao bằng tòa nhà, những con thằn lằn biển (Ichthyosaurus) và Plesiosaurus đánh nhau giữa biển khơi. Đây là một cú vả vào mặt thời gian. Verne muốn nói rằng: Trong khi trên bề mặt Trái Đất, mọi thứ tiến hóa và tuyệt chủng, thì lòng đất là một cái "tủ kính" bảo tồn nguyên vẹn quá khứ.

Bạn có thắc mắc là dưới lòng đất tối thui thì lấy đâu ra ánh sáng để cây cối (nấm) phát triển và người ta nhìn thấy nhau không? Verne đã giải thích bằng hiện tượng điện quang năng. Ông cho rằng áp suất và các phản ứng hóa học tạo ra một bầu không khí tự phát sáng giống như cực quang. Một chi tiết cực kỳ sáng tạo nhưng cũng rất "viễn tưởng" để hợp thức hóa việc các nhân vật có thể thám hiểm mà không cần cầm đuốc suốt ngày.

Nếu xét theo địa chất học hiện đại, chuyến đi của giáo sư Lidenbrock là nhiệm vụ bất khả thi:

Nhiệt độ: Càng xuống sâu, nhiệt độ càng tăng (địa nhiệt). Trung bình cứ xuống 1km, nhiệt độ tăng khoảng 25°C. Ở độ sâu mà nhân vật trong truyện đạt tới, họ lẽ ra đã bị nướng chín từ lâu trước khi kịp nhìn thấy con nấm nào.

Áp suất: Ở tâm Trái Đất, áp suất lên tới hàng triệu đơn vị atmosphere. Không có cơ thể sinh học nào chịu nổi, nó sẽ ép bẹp dí mọi thứ như một lon coca dưới bánh xe tải.

Cấu tạo: Thực tế Trái Đất có lõi sắt-niken đặc và lớp phủ (mantle) nửa lỏng nửa đặc. Không hề có khoảng trống khổng lồ chứa biển cả hay bầu trời dưới đó.

ShutterstockKhám phá

Dù khoa học đã chứng minh Jules Verne sai về mặt vật lý, nhưng tại sao chúng ta vẫn đọc?

Cuốn sách không đơn thuần là thám hiểm địa chất, nó là biểu tượng cho khao khát chinh phục cái không thể của con người. Hình ảnh giáo sư Lidenbrock - một người nóng nảy, bảo thủ nhưng cực kỳ kiên trì - chính là đại diện cho tinh thần khoa học thời bấy giờ: Thà chết để biết sự thật còn hơn sống trong sự thiếu hiểu biết.

Bạn cứ để ý mà xem, hành trình của họ đi từ miệng núi lửa Sneffels (lạnh giá) đến lúc bị bắn ra ngoài từ miệng núi lửa Stromboli (nóng bỏng). Nó giống như một vòng tuần hoàn của sự tái sinh. Họ đi xuống như những người thám hiểm tò mò và trở lên như những huyền thoại.

Nếu không có cuốn này của cụ Verne, chúng ta sẽ không có những bộ phim như Journey to the Center of the Earth (2008) của Brendan Fraser, hay các series về King Kong sống ở "Trái Đất rỗng" (Hollow Earth) trong vũ trụ MonsterVerse gần đây. Tất cả đều là hậu duệ của cụ Verne.

Chốt lại: "Hành trình vào tâm Trái Đất" là một bản hùng ca về trí tưởng tượng. Nó dạy cho bạn với tôi một bài học là: Đôi khi cái đích đến không quan trọng bằng những gì bạn nhìn thấy dọc đường đi. Dù dưới lòng đất chỉ là đá với lửa, nhưng trong tâm trí Verne, nó là cả một kỳ quan.