Viên Sunrise Ruby 25,59 carat – “Mặt trời mọc” của Myanmar
Vào tháng 5 năm 2015, viên ruby Burmese Sunrise nặng 25,59 carat đã được bán tại Sotheby’s Geneva với giá kỷ lục thế giới 30,42 triệu USD, tương đương hơn 1,1 triệu USD mỗi carat.
Sunrise Ruby có màu đỏ rực như đèn giao thông và có bao thể thấy rõ bằng mắt thường (được xếp loại Moderately Included – MI). Nhiều chuyên gia tranh luận rằng một viên ruby Myanmar muốn đạt mức giá đó phải đạt cấp Lightly Included (LI) – tức là ít bao thể hơn.
Tám năm sau, vào ngày 10 tháng 5 năm 2023, viên ruby này được đem đấu giá lại tại Christie’s Geneva, như một phần trong bộ sưu tập trị giá 150 triệu USD của nữ tỉ phú Heidi Horten.
Toàn bộ bộ sưu tập Horten được bán với tổng giá trị 201 triệu USD, vượt qua kỷ lục 137 triệu USD của bộ sưu tập Elizabeth Taylor năm 2011.
Tuy nhiên, điều bất ngờ là Sunrise Ruby chỉ đạt giá hơn 14,6 triệu USD, tương đương 570.000 USD mỗi carat — chỉ bằng một nửa so với năm 2015.
Điều này có nghĩa là giá trị ruby Myanmar đang sụp đổ? Không hẳn.
Câu chuyện phía sau viên đá
Heidi Horten kết hôn với Helmut Horten – người sáng lập chuỗi cửa hàng bách hóa Horten của Đức – khi bà mới 19 tuổi và ông 51 tuổi.
Khi Helmut qua đời năm 1977, bà được thừa kế 1 tỷ USD và trở thành một nhà sưu tập nghệ thuật và trang sức cuồng nhiệt, với tài sản ước tính 3 tỷ USD khi bà qua đời năm 2022.
Tuy nhiên, nhiều tổ chức Do Thái đã phản đối cuộc đấu giá, vì Helmut Horten bị cáo buộc đã mua lại nhiều doanh nghiệp Do Thái bị tịch thu trong thời kỳ Đức Quốc Xã.
Simon Wiesenthal Center và Holocaust Educational Trust công khai kêu gọi hủy buổi đấu giá.
Christie’s phản hồi bằng cách tuyên bố sẽ quyên góp một phần lợi nhuận cho các tổ chức giáo dục về Holocaust.
Câu hỏi đặt ra: Liệu tranh cãi này có ảnh hưởng đến kết quả bán?
Ngoài ra, viên đá còn bị “ném đá” dữ dội trên mạng xã hội, đặc biệt là trong các nhóm Facebook về đá quý — điều hiếm thấy ở các viên ruby hàng đầu.
Dù thị trường ruby Myanmar thực tế đang tăng giá mạnh, viên Sunrise chỉ có chứng thư Gubelin và SSEF, công nhận là pigeon blood (huyết bồ câu).
Tuy nhiên, viên đá không có báo cáo Prestige đầy đủ của AGL – vốn cung cấp thông tin chi tiết về màu sắc, tông độ và độ trong suốt.
Điều này có thể đã ảnh hưởng đến kết quả.
________________________________________
Vậy đấu giá có phản ánh “giá trị thật”?
Khi kỷ lục đấu giá được xác lập, nhiều nhà buôn lập tức nâng giá hàng hóa của mình.
Nhưng thực tế, đấu giá không luôn phản ánh thị trường, vì nó thường chỉ là cuộc đấu tay đôi giữa hai người giàu đều muốn thắng.
Có thể đó chính là điều đã xảy ra năm 2015 — một kỷ lục phi thực tế hơn là phản ánh xu hướng thị trường.
________________________________________
Viên ruby Mozambique 55,22 carat – Estrela de FURA
Viên ruby Mozambique không qua xử lý nặng 55,22 carat được kỳ vọng vượt kỷ lục 30,42 triệu USD của Sunrise Ruby – và đã làm được điều đó.
Được khai thác tại mỏ ruby của FURA ở Mozambique vào tháng 7 năm 2022, viên đá thô ban đầu nặng 101 carat, được đặt tên Estrela de FURA (nghĩa là “Ngôi sao của FURA” trong tiếng Bồ Đào Nha).
Thời điểm đó, viên đá được tuyên bố có giá trị 100 triệu USD.
Sau khi cắt mài, nó nặng 55,22 carat, được định giá 30 triệu USD, và được bán với giá 34,8 triệu USD (tương đương 630.000 USD mỗi carat) tại Sotheby’s ngày 8 tháng 6 năm 2023.
________________________________________
Tranh cãi về hình ảnh và màu sắc
Mức giá này có vẻ rất tốt, nhất là khi viên đá bị chê bai dữ dội trên mạng xã hội.
Nhiều bài đăng cho rằng viên ruby thực tế có màu đỏ ngả tím, sắc đỏ ít, hoặc giống ruby Thái đã qua xử lý, thậm chí “xấu như garnet kém chất lượng”.
Một số ảnh do Sotheby’s đăng trên Instagram cũng bị so sánh với ảnh chứng thư gốc của SSEF, cho thấy sự khác biệt lớn về tông màu.
________________________________________
Chứng thư giám định – điểm gây tranh cãi lớn nhất
Báo cáo quan trọng nhất là AGL Prestige Gemstone Report, trong đó gọi viên đá là
“Classic Mozambique red, no heat.”
Điều khó hiểu là: tại sao FURA không yêu cầu một bản báo cáo đầy đủ hơn, có chấm điểm màu, tông, độ trong, và cách cắt?
Chi phí cho bản đầy đủ không đáng kể so với giá trị viên đá, nhưng lại tạo độ tin cậy cao hơn nhiều.
Thay vào đó, viên đá còn được gửi đến bốn phòng giám định khác:
• Gubelin: màu đỏ
• SSEF: đỏ, độ bão hòa mạnh
• GRS: pigeon blood
• Bellerophon (Pháp): pigeon blood
Sự khác biệt này đặt ra câu hỏi: liệu các phòng giám định có đang đánh giá màu sắc thiếu nhất quán?
AGL từ chối sử dụng thuật ngữ pigeon blood vì tính mơ hồ và lạm dụng — đáng khen cho họ.
Trong khi đó, một số phòng giám định khác gọi gần như mọi viên ruby đẹp là “pigeon blood”, khiến thuật ngữ này mất ý nghĩa thực tế.
Không có báo cáo AGL đầy đủ (với điểm màu 2.5 chẳng hạn), chúng ta không thể biết chắc viên đá có thật sự “đỏ sống động” hay không.
Điều này cho thấy sự cần thiết của các tiêu chuẩn quốc tế thống nhất trong giám định màu sắc, nhằm bảo vệ người mua đá quý.
Một cuộc đấu giá đầy bí ẩn
Thú vị hơn nữa, viên kim cương hồng 10,57 carat “The Eternal Pink” được bán cùng buổi đấu giá cũng đạt đúng 34,8 triệu USD – bằng hệt giá của ruby Mozambique.
Theo ArtNet News, người mua là một nhà sưu tập tư nhân Trung Đông, và cả hai món đều được bảo đảm mua bằng tiền mặt trước.
Một số thương nhân nghi ngờ toàn bộ thương vụ Estrela de FURA chỉ là màn dàn dựng tiếp thị, thậm chí FURA có thể đã tự mua lại viên đá nhằm nâng giá trị ruby Mozambique – vốn lâu nay bị coi là “hạng hai” so với Myanmar.
Nếu tính phí hoa hồng 13,9% của Sotheby’s (khoảng 5 triệu USD), thì người bán thực nhận lại còn chưa đến 30 triệu USD.
Một con số có thể “đẹp trên giấy”, nhưng chưa chắc phản ánh thực tế thị trường.
________________________________________
Hình ảnh quảng cáo và thực tế
Trước khi tham gia bất kỳ cuộc đấu giá nào, hãy tận mắt xem viên đá.
Các bức ảnh của nhà đấu giá có thể “được tăng cường” để khiến màu sắc đẹp rực rỡ hơn thực tế.
Trong thời đại chỉnh sửa ảnh, những bức ảnh qua mạng càng trở nên khó tin cậy.
________________________________________
Chiến dịch tiếp thị ngoạn mục
Phải công nhận, FURA và Sotheby’s đã triển khai một chiến dịch truyền thông hoàn hảo.
Hàng loạt video, bài báo và bài đăng lan tỏa khắp báo chí truyền thống lẫn mạng xã hội.
Dù nhận nhiều bình luận tiêu cực, chiến dịch vẫn thành công vang dội.
________________________________________
Tổng kết: Cuộc chiến “Burma vs. Mozambique”
Viên ruby 55,22 carat đã khơi mào một “cuộc chiến” trong thế giới ruby — giữa phe sùng bái Myanmar và phe ủng hộ Mozambique.
Trong suốt hơn 800 năm, đá ruby Myanmar luôn được xem là chuẩn mực tối cao.
Mozambique mới được phát hiện khoảng 15 năm, và cần hàng thập kỷ để được công nhận rộng rãi – giống như trường hợp sapphire Kashmir trong lịch sử.
Thông thường, ruby Mozambique được định giá thấp hơn 50–75% so với ruby Myanmar cùng chất lượng.
Chúng ta hãy cùng xem xét về các con số:
• Năm 2015, Sunrise Ruby 25,59 carat đạt 1,1 triệu USD/ct.
• Năm 2023, Estrela de FURA 55,22 carat đạt 630.000 USD/ct.
• Viên Crimson Flame 15,04 carat (2015) vẫn giữ kỷ lục 1,2 triệu USD/ct.
• Năm 2019, Dupont Ruby 11,20 ct đạt 880.000 USD/ct.
• Gần đây, một viên ruby Burma 6,41 ct được mua với giá 436.000 USD/ct.
• Trong khi đó, ruby Mozambique “Star of Africa” 54,95 ct chỉ đạt 54.000 USD/ct (Christie’s, 2023).
Rõ ràng, Estrela de FURA là ngoại lệ, không phải quy luật.
Nếu một viên Burma vivid red trên 50 carat tồn tại, giá của nó chắc chắn sẽ gấp ba lần hoặc hơn.
Lời kết: Khi đấu giá trở thành sân khấu
Một cuộc khảo sát trong nhóm Facebook Scamologist :“Liệu toàn bộ cuộc đấu giá Estrela de FURA có phải là một chiêu PR nhằm nâng giá ruby Mozambique?”Kết quả: 56% thương nhân đồng ý, chỉ 1% tin rằng đây là thương vụ thật.
Thị trường đá quý đã nhiều lần bị nghi ngờ về “giao dịch nội gián” và thiên vị nhà buôn, giống như thế giới tiền mã hóa.
Đã đến lúc các nhà đấu giá cần được kiểm tra minh bạch
.Bởi vì, người mua đá quý xứng đáng được biết sự thật.
Và thương vụ 55,22 carat này — dù lấp lánh đến đâu — vẫn để lại quá nhiều dấu hỏi.
By Robert Genis
Lược dịch Kira Trần
Góc_nhìn_thời_sự