TƯ NHÂN HÓA NGÀNH ĐIỆN LÀ XU THẾ TẤT YẾU BẮT BUỘC PHẢI DIỄN RA VÀ KHÔNG THỂ NGĂN CẢN.
Gần đây có một số người liên tục ủng hộ độc quyền ngành điện.
Những bài viết của nhóm này thì ngắn cụt lủn, trong khi vấn đề bàn luận thì vô cùng phức tạp.
.
Khá buồn cười và dở hơi ở chỗ là nhóm này đi so sánh giá điện ở vài quốc gia rồi kết luận khơi khơi là tư nhân hóa thì giá điện cao, sau đó kết luận xanh rờn về lợi ích của độc quyền ngành điện.
Bài viết này sẽ lý giải vì sao tư nhân hóa ngành điện là xu thế tất yếu và không thể ngăn cản. Và nêu ra sự phiến diện của những nhóm ủng hộ "độc quyền".
.
Tôi sẽ không so sánh giá điện hay chính sách về tư nhân hóa ở quốc gia phát triển khác.
Mà tôi sẽ lấy ngay một ví dụ ở Việt Nam để diễn giải. Vấn đề này nếu ai đã theo dõi kì họp quốc hội mấy năm qua chắc đều biết nó đã được đem ra bàn luận rất nhiều.
.
Đó là vấn đề về Phát-triển-năng-lượng-mặt-trời và năng-lượng-tái tạo.
.
Tôi sẽ lấy chủ đề này để lý giải vì sao mà tư nhân hóa ngành điện lại cực kì quan trọng và cấp thiết.
.
Đừng mong đợi bài viết sẽ ngắn cụt lủn như của ai đó. Bởi vì chủ đề đang bàn luận rất phức tạp, thế nên tôi sợ rằng nếu bài viết không đủ dài, thì sẽ khiến người đọc hiểu nhầm hoặc hiểu sai ý.
Tôi sẽ đưa ra một số ví du sau:
1) NGHỊCH LÝ đang diễn ra đối với phát triển năng lượng mặt trời ở Việt Nam:
.
Trong những năm gần đây, nhận thấy xu thế tất yếu của năng lượng sạch trên thế giới. Các nhà quản lý Việt Nam bắt tay vào việc phát triển năng lượng sạch, trong đó có năng lượng mặt trời, thứ mà rất phù hợp với điều kiện khí hậu của Việt Nam ở các tỉnh miền trong.
.
Để khuyến khích tư nhân phát triển ngành năng lượng mới mẻ này. Các nhà quản lý đã đưa ra chính sách thúc đẩy, đó là cho phép tư nhân sản xuất điện mặt trời có thể BÁN LẠI cho điện lực nhà nước, hòa vào mạng lưới điện quốc gia.
Từ đó vừa giải quyết bài toán năng lượng cho chính người dân mà vừa giúp người dân có thêm nguồn thu nhập từ bán điện. Rất chính đáng và hợp lý.
.
Để thúc đẩy, cơ quan quản lý ra chính sách rằng, trong vòng 5 năm, nếu ai mà có thể sản xuất ra điện mặt trời hòa vào mạng lưới, thì điện lực nhà nước sẽ mua lại với giá cao 2100đ/kwh. Nếu mà sau thời gian 5 năm, giá mua lại sẽ chỉ còn 40%.
.
Nhận thấy cơ hội, tư nhân bắt tay vào sản xuất điện mặt trời. Và chỉ sau đúng 1 năm. Rất nhiều hệ thống điện mặt trời đã đi vào hoạt động. Sẵn sàng để hòa mạng lưới quốc gia. Họ kỳ vọng rằng, chỉ sau 5-10 năm. Họ sẽ hoàn vốn và kiếm được lợi nhuận từ hệ thống điện mặt trời này.
Vấn đề bắt đầu diễn ra.
.
Vì lượng điện mặt trời sản xuất ra quá lớn, dư thừa. Khiến cho hệ thống truyền tải điện trong khu vực bị quá tải, không đáp ứng nổi.
.
EVN chưa kịp đầu tư nâng cấp hệ thống truyền tải trong khu vực, do vậy họ đi đến một hành động "xanh rờn" rằng. Họ sẽ giảm công suất thu mua điện mặt trời, điện gió của tư nhân lại. Điện dư thừa sẽ được xả và tán ra để tránh quá tải.
.
Những người dân đã trót đầu tư tiền bạc vào hệ thống điện mặt trời thì giờ gặp vấn đề nghiêm trọng. Họ bán được ít điện, phần lớn số điện dư thừa thì "đổ bỏ". KHông biết đến khi nào mới hoàn lại vốn đầu tư.
.
Nghịch lý xảy ra: Điện mặt trời, điện gió sản xuất dư thừa, phải đổ bỏ. Trong khi đất nước thì vẫn đang thiếu điện.
.
Vậy trách nhiệm của vấn đề này thuộc về ai??
.
a) Cơ quan quản lý.
Khi ra một điều luật, anh phải tính trước các rủi ro gặp phải. Anh phải tính trước đc là mạng lưới truyền tải điện chưa đáp ứng đủ cho một lượng lớn điện mặt trời được sản xuất ra trong thời gian ngắn.
.
Dẫn tới nghịch lý. Điện mặt trời sản xuất ra thì dư thừa, phải đổ bỏ vì hệ thống truyền tải bị quá tải không đáp ứng được. Trong khi đất nước thì đang thiếu điện.
Tư nhân sản xuất điện thì điêu đứng vì trót đầu tư một lượng lớn tiền của vào hệ thống, nhưng ko thể bán đc đủ điện để thu hồi vốn.
.
Việc các nhà quản lý ra các luật mà ko tính trước các rủi ro, thiếu tính phản biện sau đó gây ra hậu quả, rồi lại phải thu hồi luật rồi sửa đổi, diễn ra ko hiếm ở Việt Nam. Đây là kiểu quản lý thiếu tầm nhìn.
.
b) EVN nổi tiếng với việc đầu tư ngoài ngành liên tục thua lỗ. Thì anh này lấy đâu ra tiền để đầu tư và nâng cấp hệ thống truyền tải điện năng để đáp ứng nhu cầu truyền tải điện mặt trời.
.
Dự kiến trong giai đoạn từ năm 2015-2030, Việt Nam cần tới hơn 900000 tỉ để nâng cấp hệ thống truyền tải điện quốc gia. Thế nhưng một anh EVN độc quyền về truyền tải điện năng, liên tục đầu tư ngoài ngành thua lỗ. Thì anh lấy đâu ra tiền để nâng cấp hệ thống truyền tải.
.
Để giải quyết vấn đề này, các chuyên gia đề xuất rất đơn giản.
.
Đó là chỉnh sửa luật, cho phép tư nhân được phép chung tay xây dựng hệ thống truyền tải điện, thay vì để cho EVN độc quyền như trước đây. Tất nhiên, tư nhân xây dựng hệ thống truyền tải sẽ vẫn phải chịu sự quản lý, và vẫn phải tuân theo các quy định nhất định.
.
Việc cho phép tư nhân nhảy vào xây dựng hệ thống truyền tải điện sẽ tận dụng được nguồn lực cực kì lớn của xã hội, vừa giảm được áp lực cho EVN đang điêu đứng vì thua lỗ. Vừa giúp tư nhân tự làm chủ được việc sản xuất điện và truyền tải điện đến tay người tiêu dùng.
.
Việc tư nhân tham gia vào sản xuất điện và có thể tự truyền tải điện đến tay người tiêu dùng. Sẽ đóng vai trò cạnh tranh với chính EVN.
.
Ai làm tốt hơn, sản xuất điện hiệu quả hơn, chất lượng tốt hơn, giá điện rẻ hơn, truyền tải điện tốt hơn thì sẽ được người dân sử dụng.
.
Chính người dân được hưởng lợi.
.
Từ đó thúc đẩy tất cả các bên phải liên tục cải tiến công nghệ, liên tục cải thiện chất lượng, đầu tư cho các công nghệ mới an toàn, hiệu quả hơn, giá điện ưu đãi hơn.
.
Các công nghệ sản xuất điện mới sẽ liên tục được phát triển như điện mặt trời, điện gió,... thứ mà cho thấy sự vượt trội hơn các công nghệ cũ như thủy điện, nhiệt điện gây ô nhiễm môi trường.
.
EVN có thể có lợi thế về thủy điện, nhiệt điện. Nhưng tư nhân hoàn toàn có thể phát triển điện mặt trời, điện gió để cạnh tranh với chính EVN. Từ đó buộc EVN phải đầu tư cạnh tranh với tư nhân, và buộc EVN cam kết làm ăn tốt hơn, bằng không anh sẽ bị đào thải.
2) Những loại ngụy biện cơ bản của phe ủng hộ độc quyền.
.
"Để tư nhân sản xuất điện thì sẽ gây tăng giá điện x2, x3 lần. EVN hiện tại độc quyền thì trợ giá nên giá điện rẻ" - hết trích.
.
Đây là một kiểu lập luận thiếu kiến thức trầm trọng.
.
Như đã phân tích, khi mà hệ thống năng lượng điện mặt trời, điện gió và các hệ thống điện mới đc đầu tư và truyền-tải-đúng-cách đến tay người tiêu dùng. Từ đó giảm tình trạng thiếu điện. Thì theo quy luật cung cầu, lượng cung điện được tăng lên. Giá điện sẽ giảm dần.
.
Trong trường hợp xảy ra hiện tượng "thiên nga đen" khiến cho mạng lưới điện đột ngột bị hư hại như sóng thần, bão lớn, mưa tuyết, thiên thạch. Khiến cho tình trạng thiếu điện xảy ra và công ty tư nhân đột ngột tăng giá điện.
.
Cách giải quyết rất đơn giản. Cơ quan quản lý ngay lập tức áp đặt giá trần cho tiền điện. Từ đó buộc các công ty không được tăng giá điện đột ngột.
Quy định này sẽ khiến cho các công ty ngay lập tức bị thua lỗ. Để khắc phục, cơ quan quản lý sẽ trích ngân sách và hỗ trợ cho công ty tư nhân, hoạt động cơ bản cho đến khi họ có thể phục hồi sau sự kiện "thiên nga đen" và hoạt động bình thường.
------------------------------------------
Việc EVN chấp nhận thua lỗ để bán điện giá rẻ cho người dân thực chất lại là một thứ rất dở.
.
EVN thua lỗ thì ngân sách nhà nước lại phải bù lỗ. Mà ngân sách lại tới từ tiền thuế của dân. Tức là chẳng khác nào "mỡ nó rán nó".
Người chịu thiệt vẫn tiền túi người dân.
.
Thậm chí các khoản lỗ của EVN lại bao gồm cả các khoản đầu tư ngoài ngành. Nó gây ra rủi ro về tham nhũng, quan liêu và quản lý thiếu hiệu quả.
"Để tư nhân hóa ngành điện thì nước ngoài sẽ vào nắm giữ 51% cổ phần công ty điện, từ đó gây hại an ninh năng lượng quốc gia" - hết trích.
Đây là một sự thiếu hiểu biết trầm trọng về quản lý.
Với những ngành an ninh quan trọng thì các nhà lập pháp luôn có những chính sách để kiểm soát không cho nước ngoài nắm giữ số cổ phần quá lớn.
Các quy định và luật pháp sẽ được đặt ra để kiểm soát việc các công ty quan trọng, các ngành quan trọng rơi vào tay đối thủ nước ngoài.
Lấy ví dụ luôn ở Mỹ đi:
Mỹ hiện tại có rất nhiều các công ty tư nhân sản xuất vũ khí như Raytheon, Lockheed Martin, Northrop Grumman,... Ko đời nào các nhà lập pháp Mỹ cho phép đối thủ nước ngoài nắm giữ các công ty tối quan trọng về an ninh quốc phòng này.
Đó là lý do vì sao Mỹ thiết lập ra các quy định cự
c kì nghiêm ngặt để quản lý các công ty tư nhân sản xuất vũ khí. Ngăn cản rò rỉ công nghệ, kiểm soát không cho các công ty tư nhân này bán vũ khí linh tinh cho đối thủ, thậm chí kiểm soát gắt gao nguyên vật liệu chế tạo,...
--------------
Lấy ví dụ đi:
F-22 Raptor là một là trong những chiến đấu cơ hiện đại bậc nhất thế giới hiện nay, được sản xuất bởi Lockheed Martin.
.
Thế nhưng năm 2019, các nhà quản lý phát hiện ra rằng, một bộ phận nam châm trên F-22 Raptor có sử dụng một loại vật liệu nhập từ Trung Quốc.
.
Nguyên liệu đầu vào nhập từ Trung Quốc, sau đó trải qua gia công bởi 3 công ty Mỹ. Thì mới tới Lockheed Martin và lắp vào F-22 Raptor.
.
Các nhà lập pháp lập luận rằng, nếu anh sử dụng nguyên liệu đầu vào từ Trung Quốc. Thì khi xảy ra xung đột, đối phương ko cung cấp nguyên liệu cho anh nữa. Thì làm sao chế tạo ra nam châm cho F-22. Mà thiếu đi linh kiện thì tốc độ sản xuất của anh bị ảnh hưởng. Ai sẽ chịu trách nhiệm.
Lockheed Martin sau đó phải ra điều trần và yêu cầu cải tiến chính sách tiếp cận nguyên liệu đầu vào.
---------------------------------
Những ngành quan trọng đối với an ninh quốc gia, vấn đề không phải là tư nhân hóa hay không. Mà vấn đề là anh quản lý tư nhân thế nào để không gây ảnh hưởng đến an ninh quốc gia. Quy định ra sao cho hợp lý, để nước ngoài ko kiểm soát đc công ty anh. Chứ không phải anh đi cấm tư nhân hóa rồi độc quyền cản trợ sự phát triển.
------------------------------------------
Kết luận:
.
Bài viết này sử dụng một chủ đề nóng hổi đang diễn ra là "Phát triển năng lượng sạch, năng lượng mặt trời" để từ đó giải thích vì sao tư nhân hóa ngành năng lượng, tận dụng nguồn lực xã hội trong việc phát triển hệ thống năng lượng và truyền tải điện đúng cách là xu thế tất yếu, không thể ngăn cản, và cực kì quan trọng.
Lưu ý đây chỉ là quan điểm cá nhân của tôi nên có thiếu sót gì mong mọi người thông cảm và chân thành tạm biệt các bạn ở dòng bút này.
Cảm ơn vì đã dành thời gian đọc bài.
KaiGossWN
.
Góc_nhìn_thời_sự