Esports – Thể thao của tương lai và cơ hội vàng cho Việt Nam

Chung kết Thế giới Liên Minh Huyền Thoại 2025 đang diễn ra sôi động tại Trung Quốc, quy tụ những đội tuyển xuất sắc nhất từ khắp nơi trên thế giới. Đại diện Việt Nam – Team Secret Whales (TSW) – bước vào giải với vị thế hạt giống số 2 khu vực LCP, sau khi thể hiện phong độ ấn tượng để giành quyền góp mặt tại sân chơi quốc tế này. Dù không giành chức vô địch LCP khi để thua CTBC Flying Oyster, TSW vẫn giữ vững niềm tự hào của thể thao điện tử Việt Nam, đánh dấu sự hồi sinh mạnh mẽ và vị thế của Esports Việt Nam trên bản đồ thế giới.

Esports Việt Nam đã từng tạo nên những dấu ấn khó quên tại CKTG: từ Nocturne "tắt đèn" ngay từ phút thứ 5 của Levi năm 2017, đến màn “lật kèo” iconic đối với Top Esports năm 2022 mà gần đây được Riot vinh danh trong MV kỷ niệm 15 năm lịch sử LoL Esport. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tích đáng tự hào, Esports Việt Nam vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức khi chưa thể chuyển hóa tiềm năng sẵn có thành bước đột phá thực sự về quy mô và giá trị kinh tế. Vậy, điều gì cần thiết để Esports Việt Nam thực sự bứt phá, vươn tầm xứng đáng với tiềm năng và đóng góp thực chất vào sự phát triển kinh tế - xã hội trong "kỷ nguyên vươn mình" của đất nước?

Để hiểu rõ tiềm năng của Esports Việt Nam, trước hết cần nhìn vào bức tranh toàn cảnh của ngành công nghiệp này trên thế giới, một ngành đã và đang định hình lại khái niệm về thể thao, giải trí và kinh tế.

Esports từ lâu đã không còn là một thị trường ngách. Theo các báo cáo mới nhất, thị trường Esports toàn cầu được dự báo sẽ đạt 4,8 tỷ USD vào năm 2025, với triển vọng tăng trưởng mạnh mẽ lên đến 25,4 tỷ USD vào năm 2035. Riêng thị trường Esports Việt Nam được dự kiến sẽ đạt 51,1 triệu USD vào năm 2033 với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) 16,2%. Lượng khán giả toàn cầu được dự kiến sẽ vượt mốc 640 triệu người vào năm 2025, tạo ra một thị trường khổng lồ.

Nguồn doanh thu khổng lồ này đến từ một hệ sinh thái đa dạng và ngày càng phức tạp. Tài trợ (Sponsorships) chiếm phần lớn doanh thu, không chỉ đến từ các thương hiệu liên quan mật thiết đến ngành game như Intel, Logitech, Nvidia mà còn có sự tham gia mạnh mẽ của đa dạng các thương hiệu từ các lĩnh vực xa xỉ (Louis Vuitton), ô tô (Mercedes-Benz, Honda), tài chính (Mastercard) và hàng tiêu dùng (Coca-Cola, Gillette). Sự tham gia này khẳng định sức hút của tệp khán giả trẻ, am hiểu công nghệ mà các kênh truyền thông truyền thống khó tiếp cận.

Bản quyền truyền thông (Media Rights) từ các giải đấu lớn đang được bán cho các nền tảng streaming (Twitch, YouTube) và cả các đài truyền hình lớn (ESPN, BBC) với những hợp đồng trị giá hàng trăm triệu USD, cho thấy sự công nhận Esports như một môn thể thao chính thống. Doanh thu từ quảng cáo kỹ thuật số, bán vé các sự kiện offline lấp đầy sân vận động, và bán vật phẩm (merchandise) của đội tuyển đang tăng trưởng mạnh mẽ, tạo ra nguồn thu ổn định cho các tổ chức.

Quan trọng hơn, cỗ máy kinh tế này tạo ra một hệ sinh thái việc làm của tương lai. Ngoài các vận động viên chuyên nghiệp có thu nhập cao, ngành công nghiệp này cần đến một đội ngũ nhân sự khổng lồ: huấn luyện viên, chuyên gia phân tích dữ liệu, chuyên gia tâm lý thể thao, bình luận viên (caster), nhà sản xuất chương trình, quản lý truyền thông xã hội, marketing, và cả các luật sư chuyên về hợp đồng thể thao điện tử. Đây là những công việc đòi hỏi kỹ năng số cao, phù hợp với xu hướng chuyển dịch lao động toàn cầu

Sức mạnh của Esports còn thể hiện ở khả năng tạo ra tác động kinh tế trực tiếp cho các địa phương đăng cai sự kiện. Các giải đấu quốc tế lớn thu hút hàng chục ngàn người hâm mộ từ khắp nơi trên thế giới, tạo ra một loại hình du lịch mới: du lịch Esports.

Giải đấu Intel Extreme Masters (IEM) Major Cologne gần đây nhất đã mang lại khoảng 29 triệu USD cho kinh tế thành phố Đức thông qua du lịch, lưu trú, ăn uống và các hoạt động giải trí. Chung kết Thế giới Liên Minh Huyền Thoại 2023 tại Hàn Quốc đã tạo ra tác động kinh tế gián tiếp lên tới 146 triệu USD, với hơn 60,000 người hâm mộ quốc tế đổ về Seoul. Những con số này chứng minh việc đăng cai một sự kiện Esports lớn không chỉ là một hoạt động văn hóa, mà còn là một khoản đầu tư kinh tế thông minh, giúp quảng bá hình ảnh thành phố và thúc đẩy mạnh mẽ ngành dịch vụ.

Ngoài giá trị kinh tế, Esports còn là một công cụ "quyền lực mềm" (soft power) cực kỳ hiệu quả. Khi đội tuyển T1 của Hàn Quốc nâng cao chiếc cúp vô địch thế giới, họ không chỉ mang vinh quang về cho tổ chức mà còn củng cố hình ảnh một "Hàn Quốc dẫn đầu về công nghệ và văn hóa số".

Nhìn lại hành trình của Esports Việt Nam, đặc biệt là VCS, ta thấy một câu chuyện đầy đủ các cung bậc cảm xúc: từ đỉnh cao của niềm tự hào đến vực sâu của sự thất vọng.

Giai đoạn 2018–2024 đánh dấu thời kỳ đỉnh cao nhất của giải Vietnam Championship Series (VCS) – giải đấu Liên Minh Huyền Thoại số một tại Việt Nam, đồng thời là một trong những khu vực có sức cạnh tranh bậc nhất Đông Nam Á và thế giới mới nổi. Sau khi chính thức tách khỏi khu vực GPL vào năm 2018, VCS được Riot Games công nhận là khu vực độc lập (major region), sở hữu suất tham dự trực tiếp các giải đấu quốc tế lớn như MSI (Mid-Season Invitational) và Chung kết Thế giới (Worlds) mà không cần qua vòng loại như trước.

Trên đấu trường quốc tế, VCS không chỉ tạo ra bản sắc lối chơi tốc độ, giàu đột biến, mà còn để lại nhiều dấu ấn đáng nhớ. GIGABYTE Marines từng làm nên kỳ tích tại MSI 2017 khi đánh bại các đại diện Bắc Mỹ, châu Âu và buộc cả thế giới phải nhìn Việt Nam bằng con mắt khác. Đến MSI 2019, Phong Vũ Buffalo tiếp tục gây tiếng vang với những chiến thắng bất ngờ trước các đội mạnh. Đặc biệt tại CKTG 2022, GAM Esports đã có trận thắng mang tính lịch sử trước Top Esports – Á quân LPL, một trong những ứng viên vô địch. Bằng pha lật kèo nghẹt thở ở những giây cuối cùng, GAM đã loại TES khỏi vòng bảng và khiến khán phòng Madison Square Garden vang dội tiếng hô "G-A-M" của cộng đồng quốc tế – khẳng định vị thế của “kẻ gạt giò vĩ đại” đến từ VCS.

Ở nội địa, sức hút của giải đấu ngày càng lớn, minh chứng rõ nét là trận Chung kết VCS Mùa Hè 2024 đã đạt đỉnh hơn 340.000 người xem cùng lúc, một con số ấn tượng, tiệm cận hoặc vượt nhiều môn thể thao truyền thống tại Việt Nam. 

Thành tích Esports Việt Nam tại các kỳ SEA Games cũng ngày càng nổi bật và là niềm tự hào của thể thao nước nhà. Sau khi lần đầu tiên thi đấu giành huy chương tại SEA Games 30 (2019), bước ngoặt thực sự đến ở SEA Games 31 (2022) khi Việt Nam – với vai trò chủ nhà – thống trị toàn bộ nội dung Esports, giành 4 huy chương vàng và 3 huy chương bạc, qua đó đứng đầu bảng tổng sắp huy chương khu vực.

Đặc biệt, đội tuyển Liên Minh Huyền Thoại (LMHT) Việt Nam với nòng cốt là GAM Esports đã thể hiện sức mạnh tuyệt đối. Dưới sự dẫn dắt của đội trưởng Levi, các tuyển thủ gần như áp đảo hoàn toàn khu vực, dễ dàng vượt qua Philippines trong trận chung kết để mang về tấm huy chương vàng lịch sử, khẳng định vị thế số một Đông Nam Á. Bên cạnh LMHT, đại diện Việt Nam cũng lên ngôi số một ở các bộ môn như LMHT Tốc Chiến, Đột Kích, và PUBG Mobile, khẳng định chất lượng chuyên môn tuyệt đối trong khu vực.

Bước sang năm 2025, Esports Việt Nam ghi dấu thêm một bước ngoặt quan trọng khi chính thức bắt tay hợp tác chiến lược với các đơn vị truyền hình quốc gia. Tiêu biểu là ON Live TV – nền tảng truyền hình tương tác chuyên biệt về Esports thuộc VTVcab – hợp tác chiến lược cùng Team Secret Whales, đại diện Việt Nam tại Chung kết Thế giới 2025. ON Live TV sẽ đầu tư, hỗ trợ toàn diện cho Team Secret Whales trong các hoạt động tập luyện, thi đấu & quảng bá hình ảnh, khởi đầu từ hành trình tại Worlds 2025, đánh dấu bước tiến quan trọng trong nỗ lực đồng hành, quảng bá hình ảnh và nâng cao vị thế Esports Việt Nam trên đấu trường quốc tế. Không chỉ có VTVcab, FPT Play cũng trở thành đơn vị phát sóng chính thức của Esports World Cup 2025, đưa những giải đấu tầm cỡ toàn cầu đến gần hơn với khán giả trong nước, góp phần kết nối cộng đồng thể thao điện tử Việt Nam với thế giới.​

Từ những con số ấn tượng trên sàn đấu đến các bước tiến trong truyền thông và thể chế, Esports Việt Nam đang cho thấy sự chuyển mình mạnh mẽ – không chỉ là một hiện tượng giải trí, mà là ngành thể thao thế hệ mới, mang tầm ảnh hưởng quốc gia và hội nhập vững chắc vào dòng chảy thể thao khu vực cũng như toàn cầu.

Dù sở hữu tiềm năng phát triển lớn, Esports Việt Nam trong nhiều năm qua vẫn gặp khó khăn để tạo ra bước đột phá thực sự, chủ yếu do khoảng cách về trình độ chuyên môn so với các khu vực phát triển. Thách thức này phản ánh rõ những điểm yếu trong hệ thống vận hành chuyên nghiệp – nơi phần lớn tuyển thủ, ngoại trừ một số ngôi sao, vẫn phải đối mặt với mức thu nhập bấp bênh và sự nghiệp ngắn ngủi dưới áp lực cạnh tranh khốc liệt. Chính sự thiếu ổn định về tài chính và định hướng nghề nghiệp đã vô tình tạo ra môi trường dễ tổn thương, khiến các hành vi tiêu cực có cơ hội phát sinh, trở thành thách thức cho tính bền vững của toàn ngành.

Song song đó, nhiều tuyển thủ trẻ, dù có năng khiếu nổi bật, vẫn thiếu nền tảng giáo dục toàn diện về quản lý tài chính, truyền thông cá nhân và định hướng sự nghiệp – những kỹ năng quan trọng để tồn tại lâu dài trong môi trường thể thao điện tử hiện đại. Thực trạng này là lời cảnh tỉnh cho toàn ngành, cho thấy sự cấp thiết của cải tổ toàn diện – từ cơ chế quản lý, quy trình đào tạo, đến chính sách bảo vệ và hỗ trợ tuyển thủ. Chỉ khi đó, Esports Việt Nam mới có thể tái dựng niềm tin, củng cố nền móng vững chắc và mở đường cho bước phát triển bền vững trong giai đoạn tiếp theo.

Sau khi VCS được Riot gộp chung vào khu vực APAC, bức tranh thực trạng của Esports Việt Nam càng rõ nét với vấn đề nan giải về nhân sự kế cận. Các đội tuyển vẫn còn phụ thuộc khá nhiều vào các cựu binh dày dạn kinh nghiệm. Một số đội tuyển đã bắt đầu áp dụng mô hình đào tạo trẻ, tiêu biểu như Team Secret Whales với đội Saigon Secret thi đấu tại VCS đồng thời giữ vai trò academy hỗ trợ đội chính thi đấu ở LCP. Tuy nhiên, việc duy trì và phát triển các đội hình trẻ này rất tốn kém, bao gồm chi phí gaming house, trang thiết bị, lương tuyển thủ và huấn luyện viên, khiến nhiều đội tuyển nhỏ khó áp dụng theo.

Về mặt tài chính, GAM Esports hiện là đội tuyển nổi bật nhất với nguồn tài trợ dồi dào từ các nhãn hàng cùng lượng fan hâm mộ rất lớn nhờ thương hiệu được xây dựng bền vững qua nhiều năm. Trong khi đó, phần lớn các đội còn lại vẫn khá mờ nhạt về mặt tài trợ, gặp nhiều khó khăn trong việc đầu tư lâu dài.

Trong bối cảnh trên, hầu hết các tổ chức Esports Việt Nam đang dựa chủ yếu vào nguồn tài trợ từ một số ít nhà tài trợ lớn và chưa có được mô hình tài chính bài bản cho đào tạo trẻ, hoạt động vốn chưa tạo ra doanh thu trực tiếp. Chính sự thiếu hụt nguồn lực này tạo thành vòng luẩn quẩn: không đầu tư đào tạo thì không phát triển được tài năng mới, chất lượng giải đấu suy giảm, sức hút thị trường bị ảnh hưởng và gây khó khăn khi kêu gọi đầu tư lớn hơn.

Để nền Liên Minh Huyền Thoại Việt Nam có thể phát triển bền vững và bứt phá hơn, LoL Việt Nam cần học hỏi kinh nghiệm từ các nền LMHT hàng đầu thế giới trong việc hỗ trợ đội tuyển và tuyển thủ. Việc áp dụng các mô hình quản trị chuyên nghiệp, kết hợp chiến lược đầu tư bài bản vào đào tạo và đa dạng hóa nguồn tài chính sẽ là chìa khóa giúp ngành Esports Việt Nam vượt qua thử thách, tiến tới giai đoạn phát triển mạnh mẽ và bền vững trong tương lai.

- Áp dụng mức lương tối thiểu cho tuyển thủ chuyên nghiệp từ năm 2014, đồng thời yêu cầu ký hợp đồng tối thiểu 1 năm nhằm bảo vệ quyền lợi và ràng buộc nghĩa vụ rõ ràng, ngăn chặn tình trạng "hợp đồng nô lệ" cho tuyển thủ.- Thiết lập hệ thống trọng tài và cơ chế giải quyết tranh chấp minh bạch, đảm bảo xử lý hiệu quả các mâu thuẫn nội bộ giữa tuyển thủ và tổ chức.

- Thiết lập hệ thống trọng tài và cơ chế giải quyết tranh chấp minh bạch, đảm bảo xử lý hiệu quả các mâu thuẫn nội bộ giữa tuyển thủ và tổ chức.

- Hợp tác chặt chẽ với Chính phủ trong việc vận động công nhận Esports là một môn thể thao chính thức, qua đó nhận được nhiều chính sách hỗ trợ như ưu đãi thuế và tạo điều kiện thuận lợi về visa cho vận động viên nước ngoài.

Mô hình tài chính đa dạng của giải League of Legends Pro League (LPL) Trung Quốc là một trong những ví dụ điển hình về sự phát triển bền vững của ngành Esports. Theo các báo cáo tài chính mới nhất năm 2024, LPL đã mang về doanh thu ước tính vượt mức 500 triệu USD mỗi năm, chủ yếu đến từ bản quyền truyền hình, hợp đồng tài trợ đa ngành, kinh doanh vật phẩm số trong game (như skin, vé sự kiện) và merchandise chính hãng. Việc đa dạng hóa các nguồn thu giúp LPL không chỉ duy trì sự ổn định tài chính mà còn đảm bảo nguồn lực phát triển bền vững cho các đội tuyển, tổ chức giải đấu và hệ sinh thái xung quanh.

Bên cạnh đó, LPL còn hỗ trợ các đội tuyển bằng cách tăng cường quan hệ hợp tác với các nhà phát hành và nền tảng stream, nâng cao hiệu quả khai thác thị trường kỹ thuật số với việc phát hành sản phẩm số độc quyền, sự kiện offline, và các hoạt động quảng bá thương hiệu tạo ra các dòng doanh thu mới—giúp giảm thiểu sự phụ thuộc vào tài trợ truyền thống thường không ổn định.

Sự thành công về mặt tài chính của LPL và LCK cung cấp bài học quan trọng cho Esports Việt Nam. Việc áp dụng mô hình tài chính đa kênh, phối hợp giữa nhượng quyền giải đấu, trợ cấp cho các đội tuyển trẻ và đa dạng hóa các dòng thu thương mại như bản quyền truyền hình trên nền tảng số, tài trợ, merchandise và các sản phẩm số trong game là hướng đi hiệu quả để tăng tính bền vững tài chính cho toàn bộ nền Esports Việt Nam, đặc biệt trong giai đoạn phát triển và mở rộng thị trường nhanh chóng hiện nay.

Piotr Pilich, Trưởng bộ phận sản phẩm LCP của Riot Games, nhấn mạnh lý do lựa chọn Việt Nam: "Việt Nam là một trong những thị trường quan trọng với cộng đồng người hâm mộ League of Legends đam mê và nhiệt huyết nhất trong khu vực". Nhận định này không chỉ dựa trên sự kiện Đà Nẵng mà còn phản ánh tiềm năng lớn của thị trường Việt Nam với hơn 28 triệu game thủ và lượng người xem esports đứng trong top 5 Đông Nam Á.

Điều đáng chú ý hơn cả là ý nghĩa biểu tượng của sự kiện. Khoảnh khắc đội tuyển Team Secret Whales giành vị trí trong top 2 và đoạt tấm vé tham dự Chung kết Thế giới 2025 ngay trên sân nhà đã mang lại nguồn động lực tinh thần quan trọng cho cả nền esports Việt Nam sau những biến động của năm 2024.

Nhìn về tương lai, kinh nghiệm từ LCP Finals Weekend 2025 tại Đà Nẵng là nền tảng để Việt Nam xây dựng năng lực tổ chức các sự kiện quốc tế lớn hơn. Với việc được bầu làm Chủ tịch đầu tiên của Liên đoàn Esports Đông Nam Á, Việt Nam đang có cơ hội trở thành trung tâm esports khu vực trong những năm tới. Thành phố Đà Nẵng, với lợi thế hạ tầng du lịch và vị trí địa lý chiến lược, có thể phát triển thành một điểm đến thường xuyên cho các giải đấu esports quốc tế - nếu có sự đầu tư bài bản vào cơ sở vật chất chuyên dụng, năng lực tổ chức sự kiện, và chiến lược thu hút khán giả bền vững.

Mặc dù còn nhiều thách thức cần vượt qua, LCP Finals Weekend 2025 đánh dấu bước mở đầu đầy hứa hẹn trong hành trình dài hạn xây dựng Việt Nam thành trung tâm Esports khu vực.

Hành trình phát triển của Esports Việt Nam là một câu chuyện giàu cảm hứng, phản ánh sinh động tinh thần vươn lên không ngừng trong kỷ nguyên số. Từ vực sâu của cuộc khủng hoảng năm 2024, Esports Việt Nam đã rút ra những bài học quý giá về tầm quan trọng của việc xây dựng một nền móng thật sự vững chắc để phục hồi và phát triển bền vững.

Ngày nay, thể thao điện tử không còn đơn thuần là trò chơi giải trí, mà đã trở thành một sân chơi kinh tế, văn hóa, là nơi thế hệ trẻ thể hiện tài năng, trí tuệ và khát vọng vươn xa trong “Kỷ nguyên vươn mình”. Đây chính là thời điểm then chốt để biến những khát vọng ấy thành hành động cụ thể, qua đó tạo dựng nền tảng phát triển toàn diện, giúp Việt Nam sánh vai cùng các cường quốc Esports trong khu vực và thế giới.