ẾCH GIẢI CỨU TOKYO (HARUKI MURAKAMI): “những thứ mắt nhìn thấy chưa chắc là thật”

Nếu được chọn một truyện ngắn của Haruki Murakami mình yêu thích ngay lúc này, mình sẽ chọn Ếch giải cứu Tokyo.

Nếu được chọn một truyện ngắn của Haruki Murakami thể hiện những nét độc đáo trong phong cách nghệ thuật của tác giả này, mình sẽ chọn Ếch giải cứu Tokyo.

Nếu Haruki đã từng làm bạn say đắm, ngẩn ngơ, hoang mang với những cuốn tiểu thuyết với kết cấu song song và hàng loạt tình huống hiện sinh thì truyện ngắn của ông là một địa hạt đầy mới mẻ đang chờ đời bạn được trải nghiệm…

Cốt truyện của tác phẩm khá đơn giản, xoay quanh vào cuộc gặp gỡ của một nhân viên (Katagiri) quản lý vốn ở quỹ tín dụng (nói theo kiểu dân dã thì đó là đi đòi nợ). Cuộc sống độc thân, đơn giản, có thể nói là nhàm chán, mọi thứ về về Katagiri có thể đánh giá qua hai chữ “bình thường”. Thế nhưng, điều gì lại lôi kéo anh ta vào một cuộc phiêu lưu đầy kỳ lạ và nghe qua tưởng chừng rất nguy hiểm: đi xuống lòng đất của Tokyo cùng với con Ếch khổng lồ để chiến đấu với Giun Đất – một nhân vật từng được biết đến về sự tồn tại của mình? Đến đây, ta cảm thấy khá quen thuộc với tình huống của Katagiri, nó giống với những câu chuyện của Franz Kafka. Bỗng nhiên một ngày thức dậy và bạn gặp những chuyện “hỡi ôi”, phi lý từ trên trời ập đến: nào là ngủ dậy sau giấc mơ đáng quan ngại và bị biến thành bọ; ngày sinh nhật cùng với tin mình bị kết tội,… Dẫu những nhân vật của Haruki phải trải qua với những tình huống theo kiểu kafkaesque như thế, nhưng khác với câu chuyện của Franz Kafka, nhân vật của Haruki phải đối diện với những tình thế của con người hiện đại, thời đại 4.0: vợ bỏ đi và ly dị; đứa trẻ 15 tuổi trốn khỏi nhà vì lời nguyền Oedipus; một con ếch cao 2m đến nhà và mời hợp tác trong chiến dịch đi bắt côn trùng dưới lòng đất;… Tưởng như câu chuyện như một sản phẩm giải trí của trí tưởng tượng, nhưng nhờ có tình huống truyện theo kiểu phi lý đấy mà Haruki mới có thể bộc lộ những phẩm chất, tính cách của nhân vật.

Có một điểm chung trong các nhân vật chính của Haruki Murakami: họ rất thờ ơ và chai sạn với những sự kiện hay bất kỳ biến cố nào xảy đến với cuộc sống của chính mình. Theo mình, đó chính là sản phẩm của con người hiện đại, sự xuất hiện ồ ạt của công nghệ thông tin,… dẫn đến sự ra đời của những thế lực vô hình âm thầm chi phối và tác động đến con người. Trong thế giới của Haruki, các nhân vật có khuynh hướng mất kết nối với mối quan hệ tha nhân, thậm chí mất khả năng thấu hiểu và đồng cảm với chính mình. Nhân vật Katagiri cũng không ngoại lệ, gần như cuộc sống của anh chỉ có theo đuổi công việc và làm hài lòng với những người xung quanh, nhưng liệu anh ta có có hài lòng với chính mình? Câu trả lời có thể có hoặc không, nhưng hành động của Katagiri cho thấy anh chấp nhận cuộc sống đấy và cố gắng theo đuổi nó. 

Mặc dù Katagiri không hề có đặc điểm gì nổi bật, vượt trội hơn những người khác về tài năng, ngoại hình. Nhưng hơn hết anh ta có “dũng khí, thấu tình đạt lí” – những phẩm chất tốt đẹp của một con người. Câu chuyện của ếch giải cứu Tokyo nghe qua tưởng chừng như phi lý, không có thật nhưng Katagiri vẫn tin tưởng và chấp nhận cuộc hành trình này. Điều đó chứng tỏ Haruki Murakami đặt niềm tin vào những nhân vật của ông, họ có sức mạnh tiềm ẩn bên trong chính mình đang chờ đợi được đánh thức. Và quan trọng hơn hết, họ lương thiện, luôn tin tưởng vào những điều tốt đẹp trên đời. Chỉ cần mỗi một giây phút trôi qua, họ vẫn luôn cố gắng níu kéo Phật tính (thiên lương) trong trái tim của mình thì cuộc sống vẫn, vũ trụ vẫn luôn lắng nghe và mang lại những điều tốt lành. 

Rốt cuộc Katagiri có giúp Ếch giải cứu Tokyo hay chỉ là những suy tưởng, sự tưởng tượng của anh ta, điều này vô cùng mơ hồ và không rõ ràng. Ta chỉ biết trong cơ bất tỉnh của Katagiri, anh đã có chuyến phiêu lưu và trận chiến khốc liệt với Giun Đất và cả hai nhân vật trung tâm đã trải qua những khoảnh khắc hiểm nguy. Ếch bị thương và thân xác thối rữa có lẽ chính là bằng chứng cho thấy họ đã cùng nhau trải qua thử thách sinh tử đấy. Mọi sự huyền ảo, phi lý của Haruki dường như đều được giải quyết thông qua những giấc mơ. Bởi giấc mơ biểu thị cho trạng thái vô thức của con người. Đi sâu vào giấc mơ chính là hình thức khám phá thế giới bản năng, để con người có thể nhận chân được chính mình.

Chất liệu huyền ảo chính là phương tiện để Haruki tạo lập và tái hiện thế giới nghệ thuật của ông. Ở đó, ông thể nghiệm sự suy tư của bản thân về con người và thế giới, đó là tiếng nói phản tư con người, sự truy vấn về định mệnh và số phận.