Đừng bao giờ để một kẻ có quá khứ tâm lý bất ổn, lệch lạc và mặc cảm cực độ làm Tech Lead hoặc bất kỳ vị trí quan trọng nào

Công ty M là một công ty truyền thông. Nhìn từ ngoài vào thì long lanh như kính viễn vọng: tên tiếng Anh sang chảnh, phòng họp kính suốt, bàn đứng, ghế xoay, và một bảng nội quy được thiết kế như một tác phẩm nghệ thuật. Nhưng phúc lợi thì… thực sự tầm thường. Sinh nhật nhân viên? Một tin nhắn trong group chat. Cuối năm? Một buổi tiệc buffet với bánh kẹo mua ở siêu thị gần nhà sếp. Quy trình vẽ ra chặt chẽ như quân đội, nhưng thực thi lỏng lẻo như lưới đánh cá thủng.

Marketing muốn gửi yêu cầu cho Technical? Họ dùng Word, vẽ bố cục bằng chuột, chụp lại bằng điện thoại, gửi qua Zalo. Technical bàn giao thì gửi file nén không tên, không ghi chú, không version. Dự án nào cũng rối như tơ vò, nhưng cái vỏ ngoài thì được chăm chút kỹ lưỡng – chỉ để qua mặt khách hàng, qua mặt đối tác.

Và trong cái tổ chức hình thức đó, có một nhân vật đặc biệt. Một kẻ mà nếu bạn nhìn kỹ, bạn sẽ thấy rõ ràng: đây là mô hình thu nhỏ của sự lệch lạc tâm lý được trao quyền. Tên hắn là K.

K có một quá khứ không ai muốn. Hồi nhỏ, nó bị chính gia đình ruột thịt coi như công cụ kiếm tiền. Mẹ ruột nó bảo: "Mày phải kiếm tiền nuôi tao, tao nuôi mày lớn đến chừng này rồi". Nó lớn lên với mặc cảm bị coi thường, bị đối xử như một công cụ, mất nhân phẩm ngay trong chính ngôi nhà của mình.

Rồi đến một ngày, nó ra ngài. Nó tuyên bố sống tự lập, cạch mặt gia đình. Nghe thì hào hùng, đúng không?

Nhưng sự thật thì thảm hại hơn nhiều.

K không tự lập chút nào. Nó chui vào nhà bạn gái giàu. Bạn gái nó có nhà mặt phố, có xe, có điều kiện. K đến ở, ngày nào cũng tự hào khoe trên mạng: "Buổi sáng của một người tự lập", "Nấu ăn cho người mình yêu là hạnh phúc", "Sống có quy tắc, không dựa dẫm ai".

Và cái kiểu "chui chạn nhà bạn gái giàu để tiến thân" ấy – nó mang nguyên vào công ty.

Ở công ty M, sếp T là trưởng của đơn vị MM. Bà không rành công nghệ, nhưng có quyền. Và K biết điều đó. Nó không cần giỏi. Nó chỉ cần tỏ ra giỏi trước mặt người không biết gì.

K có một vũ khí: một cái app được build gần như hoàn toàn bằng AI. Giao diện đẹp, chạy mượt, đủ để một người không chuyên mở ra và thốt lên: "Ồ, đẹp quá, nhanh quá".

K đến gặp bà T, mở app lên, bắt đầu nói bằng một thứ ngôn ngữ mà nó học được từ sách vở:

"Chị ơi, hiện tại mô hình vận hành của MM đang có điểm yếu cốt tử ở hạ tầng. Em đã thiết kế lại kiến trúc, giải quyết điểm nghẽn cổ chai, tái cấu trúc luồng xử lý để tối ưu bền vững."

Bà T không hiểu, nhưng thấy giao diện đẹp, thấy K nói như chuyên gia, lại thêm cái mác "tôi tự làm". Và thế là K thành Tech Lead của cả phòng Technical được đặt tên là MF.

K đọc rất nhiều sách về công nghệ, quản trị, hệ thống. Nhưng nó đọc kiểu mọt sách – để nhặt thuật ngữ, để có thể nói như một chuyên gia trong 10 phút đầu cuộc họp. Những từ như: hệ thống, điểm yếu cốt tử, điểm nghẽn, thắt cổ chai, mô hình vận hành, tái cấu trúc, tối ưu bền vững… thoát ra từ miệng K như một băng ghi âm.

Nhưng hỏi áp dụng thực tế thì sao? K chỉ biết lý thuyết suông. Và nếu có áp dụng thì cũng áp dụng như con vẹt: rập khuôn, không giải quyết được vấn đề. Có lần, một nhân viên hỏi: "Anh K, điểm nghẽn thực sự của hệ thống mình đang ở service nào?", K trả lời bằng một câu né tránh cực kỳ hèn nhát: "Mày cần nhìn tổng thể, đừng đào sâu vào chi tiết, đó là tư duy cục bộ" – một câu nói nghe rất cao siêu, nhưng thực chất là không biết.

Và tất cả những gì K thực sự làm được: dùng AI build app rồi khoe. Code thì do ChatGPT viết, UI thì do AI generate, kiến trúc thì do AI suggest. K chỉ là thằng copy-paste, nhưng đi khoe như thể nó là thánh.

K chăm chút vỏ bọc bên ngoài rất kỹ. Đến công ty với full set Apple: MacBook Pro, iPhone, Garmin Watch, AirPods, thậm chí cả bộ sạc MagSafe để trên bàn như một tín đồ. Mỗi sáng nó đăng story lúc 6h: một bát yến mạch, quả bơ cắt lát ly tâm, một tách cà phê đẹp như trên tạp chí. Caption: "Sáng nay tự tay nấu, sống lành mạnh, làm chủ cuộc đời".

Nhưng thực tế: 10h sáng nó mới có mặt ở công ty, mặt hốc hác, tóc tai bết dính, vội vã cắm sạc MacBook vì quên sạc từ tối. Cái bữa sáng "tự nấu" thực ra là bạn gái nó chuẩn bị từ tối hôm trước, nó chỉ bỏ vào lò vi sóng rồi chụp ảnh.

Và cái trò mời anh em đi ăn mới đỉnh. K nói: "Thôi để K lead mời mọi người, dự án căng quá, phải gắn kết team". Cả phòng tưởng được bữa tử tế. Đến cuối bữa, nó bảo: "Mình share hóa đơn nhé, tiền ai nấy trả, K thanh toán phần K trước nhé". Và nó bấm máy tính chia từng món, từng người.

Một thằng keo kiệt, bủn xỉn, thích thảo mai, lợi dụng người khác, nhưng đạo lý thì không ai bằng.

Trình code của K thì thực sự chỉ hơn fresher một chút. Nhưng K biết dùng AI triệt để. Gặp lỗi gì, copy lỗi vào ChatGPT, lấy code về chạy, không hiểu cũng được, miễn là chạy. Gặp task gì, bảo AI viết toàn bộ, rồi copy-paste, chạy thử, thấy giao diện đẹp là mang đi khoe.

Nó khoe khắp nơi: với sếp T, với các phòng ban, lên cả LinkedIn. Viết status: "Vừa hoàn thiện hệ thống real-time notification cho dự án trọng điểm, tự design architecture và implement end-to-end". Trong khi thực tế, nó chỉ prompt AI viết WebSocket rồi copy.

Khi có nhân viên kỹ thuật giỏi hỏi sâu: "Anh K, sao chỗ này không xử lý async bằng queue mà lại dùng vòng lặp?", K trả lời bằng câu cửa miệng: "Đó là chiến lược thiết kế có chủ đích, mày chưa đủ tầm để hiểu".

Và cái kết: dự án đội nợ kỹ thuật chồng chất, bug thì đầy, nhưng K vẫn báo cáo lên bà T là "mọi thứ trong tầm kiểm soát".

K còn là một thằng "đú" chính hiệu. Thấy ai có tài, có quyền, có tiếng trong ngành là nó bám như đỉa. Nó đến hội thảo, gặp CTO của công ty khác, nó xin chụp ảnh. Xong về đăng Facebook: "Hôm nay có buổi trao đổi rất chất với anh CTO của tập đoàn X, học hỏi được nhiều về chiến lược công nghệ".

Thực tế: nó chỉ chào hỏi 30 giây, chưa kể có lần nó chụp ảnh với một người nó không biết tên, chỉ thấy đeo thẻ "Director", về nhà mất 30 phút google mới ra tên để tag.

Nó cũng hay tag sếp T vào các bài viết triết lý sống, triết lý lãnh đạo, kiểu: "Thật may mắn khi được làm việc dưới sự dẫn dắt của một người tầm nhìn như chị T" – mặc dù hôm trước nó còn chửi bà T trong group chat riêng với đồng nghiệp.

K làm tech lead được 4 tháng. Kết quả:

Dự án nào cũng đỏ.

Nhân viên kỹ thuật giỏi nhất nghỉ sau 2 tháng, nộp đơn không thèm nói lý do. Nó chỉ bảo với đồng nghiệp: "Tôi không thể làm việc với một thằng lãnh đạo không biết gì nhưng tưởng mình là thiên tài".

Ba người nữa lần lượt nghỉ, người thì bảo "chán", người thì bảo "không chịu nổi cái kiểu phông bạt lừa cấp trên".

Phòng Technical thành cái lò xo người: vào rồi ra, ra rồi vào, không ai trụ nổi quá 3 tháng.

Bà T thì vẫn tưởng K làm tốt, vì K vẫn báo cáo đẹp, slide đẹp, số liệu… à không, số liệu thì K bảo "đang xử lý batch, tuần sau có".

Cuối cùng, dự án chỉ còn lèo tèo vài người, sống ngắc ngoải, cái phòng ban Tech MF mà thằng K tự hào giờ chỉ còn là bóng ma, một cái thùng rỗng kêu to đúng nghĩa

Câu chuyện về thằng K không phải chuyện hiếm. Nó xảy ra ở rất nhiều công ty, đặc biệt là những nơi sếp mù công nghệ, văn hóa hình thức, và tuyển dụng dựa trên… ấn tượng bề ngoài.

Nhưng bài học quan trọng nhất ở đây là:

Đừng bao giờ để một kẻ có quá khứ tâm lý bất ổn, lệch lạc và mặc cảm cực độ nắm giữ bất kỳ vị trí quan trọng nào – đặc biệt là Tech Lead, Trưởng phòng, hoặc bất kỳ vai trò nào có quyền quyết định về kỹ thuật và con người.

Bởi vì:

Họ sẽ biến tổ chức thành công cụ để chữa lành cái tôi thay vì nơi để xây dựng giá trị.

Họ sẽ lừa cấp trên, đè cấp dưới, và phông bạt ra ngoài để che đậy sự yếu kém.

Họ sẽ ưu tiên vỏ bọc hơn nội hàm, hình thức hơn thực chất.

Và khi mọi thứ sụp đổ, họ sẽ nhảy việc trước khi bị phơi bày, để lại một đống đổ nát cho những người ở lại.

Nếu bạn đang ở một công ty có một thằng K – hãy cẩn thận. Nếu bạn là sếp – hãy học cách phân biệt người thực tài và kẻ phông bạt. Và nếu bạn là K – hãy đi khám tâm lý trước khi làm hại thêm bất kỳ ai, cái tôi bị tổn thương vì bị mẹ ruột coi như đồ vật, trâu ngựa thật đáng thương nhưng không phải lý do để đi hại người.

Bạn đã từng gặp một thằng K nào chưa?Hay chính bạn đang làm việc trong một công ty M, với một sếp T, và một tech lead K?