Đừng Để Giỏ Hàng Trở Thành Nỗi Ám Ảnh: Câu Chuyện "Bão Giá" Tại Anh Và Những Lời Cảnh Báo Cho Chiếc Ví

Giá thực phẩm tại Anh đang đứng trước một “cột mốc nghiệt ngã” với dự báo tăng vọt 50% vào cuối năm nay. Không chỉ là những con số trên mặt báo, đây là thực tế đau lòng khi hàng triệu gia đình phải nhịn ăn, trong khi những nỗ lực giảm thuế của Chính phủ vẫn bị xem là “muối bỏ bể” trước sức ép khủng khiếp từ biến đổi khí hậu và biến động địa chính trị toàn cầu.

Chào bạn, đã bao giờ bạn đứng trước quầy thanh toán siêu thị, nhìn vào tờ hóa đơn rồi lại nhìn vào cái giỏ hàng chưa đầy một nửa của mình mà tự hỏi: “Ủa, mình có mua vàng bạc đá quý gì đâu mà sao hết nhiều tiền thế này?” Nếu bạn cảm thấy điều đó, thì hãy tin tôi, bạn không hề cô đơn. Nhưng ở bên kia bán cầu, cụ thể là tại Vương quốc Anh, câu chuyện này không còn là một sự ngạc nhiên nhẹ nhàng nữa. Nó đã trở thành một cuộc chiến thực sự để duy trì bữa cơm gia đình. Một báo cáo mới nhất từ Đơn vị Tình báo Năng lượng và Khí hậu (ECIU) vừa đưa ra một cảnh báo khiến ai nghe xong cũng phải “lạnh sống lưng”: Giá thực phẩm tại Anh có thể sẽ chạm tới một “cột mốc nghiệt ngã” với mức tăng dự kiến lên đến 50% vào tháng 11 tới.

Để tôi giải thích cho bạn dễ hình dung cái sự “nghiệt ngã” này nó nằm ở đâu. Thông thường, để giá thực phẩm tăng lên mức đó, chúng ta phải mất tới 20 năm tích tụ. Nhưng hiện tại, người dân Anh đang phải chịu đựng kịch bản đó chỉ trong vỏn vẹn... 5 năm. Giống như việc bạn đang đi bộ thong dong trên một con dốc thoải, bỗng nhiên mặt đất dựng đứng lên thành một vách đá và bạn buộc phải leo bằng tay không vậy.

Có một sự thật là giá cả trong siêu thị không tự nhiên mà nhảy múa. Nếu chúng ta coi một bữa ăn là đích đến cuối cùng, thì con đường dẫn đến đó đang bị chặn bởi hàng loạt “tảng đá” khổng lồ.

Đầu tiên và quan trọng nhất chính là thời tiết. Chúng ta hay nghe về biến đổi khí hậu như một điều gì đó xa xôi ở Bắc Cực hay tận trong rừng rậm Amazon. Nhưng không, nó đang hiện diện ngay trong bát mì ống hay ổ bánh mì của bạn. Những đợt hạn hán kéo dài, rồi lại đến những trận lũ lụt bất thường và sóng nhiệt thiêu đốt đã làm hư hại mùa màng nghiêm trọng. Khi cây trồng không lớn nổi, sản lượng sụt giảm thì tất nhiên, thứ gì hiếm thì thứ đó đắt. Đó là quy luật cung cầu đơn giản nhất mà chúng ta đều biết.

Tảng đá thứ hai chính là năng lượng. Có lẽ bạn sẽ thắc mắc: “Tôi mua trứng, mua thịt chứ có mua xăng đâu?”. Đúng, nhưng để có được quả trứng đó, người nông dân cần điện để sưởi ấm trang trại, cần xăng dầu cho máy móc, và đặc biệt là khí đốt để sản xuất phân bón.

Bạn hãy tưởng tượng, khí đốt chính là “thức ăn” của các nhà máy phân bón. Khi giá khí đốt tăng, giá phân bón tăng theo, dẫn đến chi phí canh tác của bác nông dân đội lên trời. Rồi khi hàng hóa rời trang trại, nó lại cần xe tải để vận chuyển. Xăng dầu đắt thì tiền cước vận chuyển cũng không thể rẻ. Cuối cùng, tất cả những chi phí “vô hình” đó đều được cộng dồn vào cái tem giá mà bạn nhìn thấy ở siêu thị.

Nếu bạn nhìn vào danh sách những món đồ tăng giá mạnh nhất từ năm 2021 đến nay tại Anh, bạn sẽ thấy toàn là những thứ cực kỳ thiết yếu. Mì ống, rau củ đông lạnh, trứng và thịt bò đã tăng từ 50% đến 64%. Đặc biệt, giá dầu oliu – vốn là “linh hồn” của nhiều món ăn – đã tăng hơn gấp đôi. Gần đây nhất, ngay cả những thứ tưởng chừng như là niềm vui nhỏ nhoi mỗi sáng như cà phê, socola hay bơ, sữa cũng có tốc độ tăng giá nhanh gấp bốn lần so với các loại thực phẩm khác.

Nhưng những con số này chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Phần đau lòng hơn nằm ở phía sau những bức tường nhà. Theo nghiên cứu từ tổ chức bảo vệ người tiêu dùng Which?, có khoảng 3 triệu hộ gia đình tại Anh hiện đang phải... nhịn ăn. Cứ 10 người thì có 1 người đôi khi phải để bụng đói vì không đủ tiền mua đồ ăn.

Hãy thử tưởng tượng một buổi tối, thay vì hỏi “Hôm nay ăn gì?”, các bậc cha mẹ phải đau đầu tính toán xem mình nhịn bữa này để con cái có thêm một mẩu bánh mì cho ngày mai. Đó không còn là câu chuyện kinh tế nữa, đó là một cuộc khủng hoảng về lòng tự trọng và sự sinh tồn.

Bà Anna Taylor, Giám đốc điều hành của Quỹ Thực phẩm (Food Foundation), đã nói một câu mà tôi thấy rất thấm: “Khi giá thực phẩm tăng quá cao và quá nhanh, những gia đình có thu nhập thấp nhất chẳng còn chỗ nào để cắt giảm chi phí ngoài chính thức ăn trên đĩa của họ”. Và hệ lụy của nó là gì? Trẻ em đi học với cái bụng rỗng, sức khỏe suy giảm và bệnh tật bắt đầu bủa vây.

Trước sức ép quá lớn từ dư luận, các Bộ trưởng tại Anh cũng không thể ngồi yên. Họ đã bắt đầu thừa nhận rằng cơn bão giá này sẽ không sớm kết thúc, nhất là khi tình hình chiến sự ở Trung Đông vẫn đang căng thẳng.

Bộ trưởng Tài chính Darren Jones cảnh báo rằng ngay cả khi các xung đột chính trị được giải quyết, dư chấn của nó vẫn sẽ kéo dài ít nhất 8 tháng nữa mới thực sự nguội đi trên các kệ hàng. Tại sao lại lâu như vậy? Bởi vì hàng hóa có một “độ trễ”. Những hạt giống được gieo xuống đất hôm nay với chi phí phân bón đắt đỏ thì phải nhiều tháng sau mới trở thành sản phẩm bán ra thị trường.

Để xoa dịu tình hình, Chính phủ Anh đã đưa ra một quyết định: Tạm dừng thuế nhập khẩu đối với một loạt mặt hàng như mì ống, nước trái cây, cá ngừ, cam và đào cho đến tận cuối năm 2028. Nghe thì có vẻ rất hoành tráng, vì mức thuế này trước đây có thể lên tới 50% đối với một số món. Chính phủ hy vọng việc này sẽ giúp cắt giảm một phần chi phí cho người dân trên tổng lượng hàng nhập khẩu trị giá khoảng 2 tỷ bảng Anh.

Tuy nhiên, nếu bạn hỏi các nhà bán lẻ và các chuyên gia, họ sẽ lắc đầu bảo: “Tốt thì có tốt, nhưng chưa thấm vào đâu”.

Ông Andrew Opie từ Hiệp hội Bán lẻ Anh cho rằng việc giảm thuế này giống như dùng một miếng băng cá nhân nhỏ xíu để dán lên một vết thương sâu. Nó chỉ chạm được vào phần “vỏ” chứ không giải quyết được cái “ruột”. Các nhà sản xuất trong nước vẫn đang phải gồng mình gánh chịu hóa đơn tiền điện, tiền phân bón và tiền lương công nhân tăng cao. Nếu không hỗ trợ họ, thì giá thực phẩm nội địa vẫn sẽ cứ thế mà leo thang.

Dù chúng ta không sống ở Anh, nhưng câu chuyện này là một bài học đắt giá về sự kết nối của thế giới hiện đại. Một cuộc xung đột ở Trung Đông, một đợt nắng nóng ở châu Âu hay giá khí đốt biến động đều có thể khiến bát cơm của chúng ta vơi đi một ít.

Có một chi tiết khá tương phản và đáng để chúng ta suy ngẫm: Trong khi hàng triệu người đang nhịn ăn, thì tổ chức từ thiện về rác thải WRAP lại lưu ý rằng trung bình các hộ gia đình vẫn đang vứt bỏ khoảng 1.000 bảng Anh (tương đương hơn 30 triệu đồng) thực phẩm còn ăn được mỗi năm. Đây là một con số gây “sốc” trong bối cảnh hiện tại.

Trân trọng thực phẩm hơn: Câu chuyện lãng phí không còn là chuyện cá nhân mà là câu chuyện của sự sẻ chia nguồn lực toàn cầu. Mỗi mẩu bánh mì bạn bỏ đi là một phần công sức và tài nguyên của trái đất đã bị lãng phí vô ích.

Thông minh trong chi tiêu: Giống như 43% người Anh đang chuyển sang mua các dòng sản phẩm giá rẻ hơn hoặc hàng nhãn riêng của siêu thị (hàng bình dân nhưng chất lượng vẫn ổn), chúng ta cũng nên học cách ưu tiên những thứ thực sự cần thiết thay vì những món đồ xa xỉ theo cảm hứng.

Thấu hiểu và sẻ chia: Đôi khi, nhìn vào khó khăn của người khác để chúng ta thấy trân trọng hơn những gì mình đang có, và nếu có thể, hãy đưa tay giúp đỡ những người xung quanh đang gặp khó khăn trong chính cộng đồng của mình.

Cơn bão giá thực phẩm tại Anh có lẽ vẫn chưa tới hồi kết, và nó là lời nhắc nhở rằng thế giới đang thay đổi theo cách mà chúng ta không thể lường trước. Nhưng dù thế nào đi nữa, hy vọng rằng sự thấu hiểu và những chính sách kịp thời sẽ giúp cho những “cột mốc nghiệt ngã” kia sớm trở thành quá khứ, để không một ai phải đứng trước lựa chọn đau lòng giữa “ăn” và “sống”.

Bạn nghĩ sao về câu chuyện này? Liệu chúng ta đã chuẩn bị đủ tốt để đối phó với những biến động tương tự trong tương lai chưa? Hãy chia sẻ suy nghĩ của mình nhé!