Điều gì bạn có thể kiểm soát – Ứng dụng Khắc Kỷ để giữ được sự bình thản trong giai đoạn khó khăn

Mở mắt dậy với thông tin từ Vnexpress: giá xăng tăng hơn 5000/lít. Như vậy là trong chưa đầy 2 tháng giá xăng tăng khoảng 50%.

Và không nói, chắc ai cũng hiểu xăng quan trọng đến thế nào, và khi xăng tăng thì điều gì sẽ đến đúng không?

Nói rộng ra, có vẻ những ngày tháng đầu năm 2026 dường như chỉ là để khẳng định lời nói của bà thủ tướng Ý Giorgia Meloni vào cuối năm ngoái: “Cứ nghỉ ngơi đi, năm sau (2026) sẽ còn tệ hơn”. Chiến tranh xung đột ở tầm vĩ mô, trong khi vi mô thì các công ty, tập đoàn lớn vẫn tiếp tục quá trình tinh gọn bộ máy và cắt giảm nhân sự, thị trường không có bất cứ một dấu hiệu khả quan nào để người ta đặt niềm tin vào tương lai.

What a chaotic world! Nguồn ảnh: Google

Ở những thời điểm như thế này, có lẽ câu hỏi của Epictetus - một triết gia nổi tiếng của chủ nghĩa Khắc Kỷ - càng trở nên cấp thiết và cực kỳ quan trọng:

Điều gì là thứ ta có thể kiểm soát?

Ông cho rằng chúng ta chỉ có thể kiểm soát được tâm trí, suy nghĩ và hành động của chính mình mà thôi. Còn lại, tất cả mọi thứ bên ngoài, từ chiến tranh, giá cả leo thang, đến những cảm xúc thái độ tiêu cực của mọi người xung quanh, đều là những thứ ta không thể kiểm soát được.

Và khi đã xác định được điều đó, thì ta nên áp dụng thái độ không khác biệt (indifference) của Khắc Kỷ đối với những thứ ta không thể kiểm soát.

Cụ thể, áp dụng thực tế điều này có nghĩa là:

_ Thay vì lo lắng đến mất ăn mất ngủ vì giá cả leo thang, ta nên tập trung kiểm soát chính hành động của mình (quản lý thu chi chặt chẽ; hạn chế những khoản tiêu không cần thiết như trà sữa, ăn hàng; cố gắng tiết kiệm nhiều nhất có thể cho giai đoạn giá cả sẽ tăng cao sắp tới).

_ Thay vì bị ảnh hưởng bởi hàng loạt tin tiêu cực về chiến tranh, nên, như hoàng đế Marcus Aurelius, tự nhắc mình rằng chiến tranh vẫn luôn xảy ra từ thuở hồng hoang của con người. Điều này không phải để ta mất đi cảm giác thấu cảm và thương xót cho người dân những nước tham chiến, mà để ta không bị tin tức về chiến tranh làm cho hoang mang, hoảng loạn, và có thể tập trung vào những thứ bản thân có thể làm ngay lúc này.

_ Thay vì lo sợ bị mất việc, lúc nào cũng sống trong tâm trạng sợ hãi, ta nên tập bài tập “tưởng tượng tiêu cực” của Khắc Kỷ, để chuẩn bị trước cho tình huống bản thân thực sự bị mất việc. Từ đó, tập trung thời gian nghĩ/tìm hiểu/nghiên cứu về những ngành nghề vẫn còn nhiều cơ hội việc làm, cũng như những kỹ năng, kinh nghiệm vẫn được đề cao ở giai đoạn sắp tới.