Một nhà tuyển dụng, dù ở bất kỳ ngành nghề nào, thường chỉ xoay quanh hai câu hỏi cốt lõi:
• Ứng viên này có đủ nền tảng không?
• Ứng viên có tạo ra giá trị thực tế không?
Trong nhiều năm, GPA, kết quả học tập và trường được đào tạo từng là chỉ số quen thuộc để trả lời câu hỏi đầu tiên. Nhưng ở năm 2026, nó dần mất đi vai trò quyết định. Theo báo cáo từ NACE, tỷ lệ nhà tuyển dụng sử dụng GPA để sàng lọc ứng viên đã giảm từ 73% (2019) xuống còn 42%.
Điều gì đang thực sự thay đổi?

1. KHI "BIẾT" KHÔNG ĐỒNG NGHĨA VỚI "LÀM ĐƯỢC"

Có một sự dịch chuyển rõ ràng trong cách thị trường định nghĩa năng lực. Nếu trước đây, kiến thức và bằng cấp là lợi thế cạnh tranh lớn thì hiện tại, khả năng áp dụng mới là ưu tiên từ nhà tuyển dụng.
Các doanh nghiệp trên thế giới không còn tìm người “học tốt nhất”, mà tìm người “làm được việc nhất”.
Và để làm được điều đó, họ bắt đầu ưu tiên những tín hiệu khác:
Bạn hành xử ra sao trong môi trường làm việc thực tế
Bạn giải quyết vấn đề như thế nào khi mọi thứ không đi theo kế hoạch
Bạn phối hợp với người khác ra sao khi áp lực công việc cao
Nói cách khác, họ đang tìm kiếm “bằng chứng sống” thay vì “chỉ số tĩnh”.

2. KỸ NĂNG CHỈ CÓ GIÁ TRỊ KHI CÓ NGỮ CẢNH

Một dòng trong CV như: “Kỹ năng giải quyết vấn đề” nghe có vẻ ổn. Nhưng thực tế, nó gần như không nói lên điều gì.
Điều nhà tuyển dụng cần không phải là danh sách kỹ năng, mà là câu chuyện phía sau kỹ năng đó.
Ví dụ:
“Tôi từng xử lý một dự án trễ deadline bằng cách phân bổ lại nguồn lực và ưu tiên các đầu việc quan trọng, giúp team hoàn thành đúng hạn.”
Ngay lập tức, kỹ năng trở nên:
• Cụ thể hơn • Đáng tin hơn • Và dễ hình dung hơn
CV kiểu cũ giống như một bản tự bạch: Tôi có A, B, C. Vì trong tư duy tuyển dụng hiện đại, cách viết này tạo ra hai vấn đề lớn:
• Thông tin không thể kiểm chứng • Khó so sánh giữa các ứng viên
Do đó, bạn cần biến kỹ năng thành bằng chứng quan sát được. Một cách đơn giản là sử dụng cấu trúc:
• Tình huống: Bạn đã đối mặt với điều gì? • Hành động: Bạn đã làm gì? • Kết quả: Điều đó tạo ra giá trị gì?
(Công thức HKI hoặc STAR)
Khi kỹ năng được đặt vào ngữ cảnh, nó mới thực sự có giá trị.

3. INTERNSHIP = MÔI TRƯỜNG THỬ NGHIỆM

Trong khoa học, một giả thuyết cần được kiểm chứng, và trong tuyển dụng, kỹ năng cũng vậy.
Internship (thực tập) chính là môi trường kiểm chứng đó.
Ở đây, bạn không còn học trong điều kiện lý tưởng:
• Áp lực là thật • Ràng buộc là thật • Và kết quả cũng được đo lường một cách rõ ràng
Chính vì thế, trải nghiệm thực tế dù là thực tập, freelance hay cộng tác ngắn hạn, thường có giá trị dự đoán cao hơn điểm số.
Nó trả lời trực tiếp câu hỏi quan trọng nhất của nhà tuyển dụng:“Bạn đã từng làm được việc này trong đời thực sự chứ?”

4. THỊ TRƯỜNG VIỆC LÀM 2026

Bối cảnh vĩ mô cũng đang góp phần định hình lại cuộc chơi. Thị trường việc làm năm 2026 hiện được đánh giá ở mức “trung bình”; Tăng trưởng tuyển dụng chỉ ở khoảng 1.6%.
Xem xét thị trường lao động ở Hoa Kỳ, động lực tăng trưởng chính tập trung vào nhóm Y tế và Giáo dục tư nhân cùng nhóm Dịch vụ lưu trú & Du lịch, bù đắp cho sự suy yếu kéo dài trong lĩnh vực Tài chính và Thông tin.
Thu nhập trung bình theo giờ vẫn tăng ($37,32), cho thấy áp lực lạm phát tiền lương hoặc sự thiếu hụt lao động ở các vị trí kỹ năng cao vẫn tồn tại dù nhu cầu tuyển dụng chung giảm.
Trong khi đó thị trường lao động tại Việt Nam đang “tái cân bằng có chọn lọc” khi ~91.800 doanh nghiệp rút lui (phá sản/giải thể) và ~96.000 doanh nghiệp gia nhập/quay lại.
Thoạt nhìn, con số có vẻ cân bằng. Nhưng thực tế lại không đơn giản như vậy.
Một số xu hướng đáng chú ý:
• Doanh nghiệp tuyển ít người hơn cho mỗi đơn vị vốn • Tối ưu nhân sự ngay từ đầu • Thận trọng hơn trong chi tiêu và mở rộng
Nguyên nhân có thể đến từ: • Tự động hóa và công nghệ • Mô hình vận hành tinh gọn (lean) • Áp lực dòng tiền (và sự thận trọng hơn để dòng tiền quay trở lại)
Do đó, có thể thấy việc làm không giảm mạnh, nhưng không tăng tương ứng với số doanh nghiệp và mức độ cạnh tranh cao hơn, ngay cả khi nền kinh tế Việt Nam vẫn tăng trưởng.

Vậy người tìm việc nên làm gì?

Nếu nhìn vào bức tranh này, một số chiến lược cũ có lẽ không còn hiệu quả:
• Học thêm thật nhiều (nhưng không biết áp dụng) • Gửi thật nhiều CV (nhưng không đúng trọng tâm)
Thay vào đó, bạn cần một cách tiếp cận khác: • Hiểu rõ thị trường đang cần gì • Chọn đúng vị trí phù hợp với năng lực của mình • Và quan trọng nhất hơn, chứng minh bạn làm được việc đó
Không phải bằng lời nói, mà bằng trải nghiệm, bằng kết quả, và bằng câu chuyện của chính bạn.
Nguồn tham khảo:
- NACE. (2026). NACE 2026 job outlook report. National Association of Colleges and Employers. - Tổng cục Thống kê. (2026). Báo cáo tình hình kinh tế – xã hội quý I năm 2026. https://www.gso.gov.vn/ - Fritz, Z. (2026). A miraculous March jobs report. Sage Economics. - Economics Insider. (2026, March 12). US job market report February 2026: Economy lost 92,000 jobs.
Chúc bạn sớm tìm được vị trí phù hợp với mình!