Bạn đã bao giờ tự hỏi, vào những đêm lặng gió, khi những cánh quạt điện gió đứng im và mặt trời đã lặn từ lâu, dòng điện thắp sáng bóng đèn nhà bạn đến từ đâu không? Câu trả lời nằm ở những “kho chứa điện” khổng lồ. Nhưng trong cái thế giới ngầm của những viên pin ấy, một cuộc thanh lọc khắc nghiệt đang diễn ra.
Có những ông lớn tưởng như đã nắm chắc phần thắng thì nay đang hụt hơi, lại có những tân binh bỗng chốc vụt sáng nhờ một công thức cực kỳ đơn giản: dùng “sắt rỉ” để giữ điện.

Khi “anh cả” Lithium làm khó tất cả mọi người

Trước đây, chúng ta thường nghe nói pin Lithium-ion (loại pin trong điện thoại hay xe điện của bạn) chỉ giỏi “chạy nước rút”. Nghĩa là nó xả điện rất nhanh, chỉ trụ được khoảng 4 tiếng là hết sạch. Vì thế, giới chuyên gia từng tin rằng sẽ có một khoảng trống mênh mông cho các loại pin khác nhảy vào, những loại pin có thể nhả điện bền bỉ suốt cả ngày hoặc thậm chí cả tuần.
Nhưng đời không như là mơ. Những gã khổng lồ sản xuất pin Lithium đang ép giá kinh hoàng. Hiện tại, giá lưu trữ điện bằng Lithium đã giảm xuống dưới mức 80 USD cho mỗi kWh, thậm chí có nơi chào hàng dưới 60 USD. Nó rẻ đến mức những công nghệ mới chưa kịp “mọc lông mọc cánh” đã bị vùi dập bởi bài toán kinh tế.
Chính sự bành trướng này đã đẩy hai cái tên đình đám là EOS và ESS vào thế bí. Họ từng hứa hẹn về những loại pin không dùng Lithium, bền hơn và rẻ hơn, nhưng khi đối mặt với thực tế giá rẻ như cho của “anh cả” Lithium, họ bắt đầu đuối sức.

Form Energy và “phép màu” từ sắt rỉ

Giữa lúc thị trường đang hỗn loạn, Form Energy nổi lên như một hiện tượng lạ. Thay vì chạy theo những vật liệu quý hiếm hay đắt đỏ, họ chọn một thứ bình dân đến mức không tưởng: Sắt.
Công nghệ của họ về cơ bản là một quá trình “rỉ sét có kiểm soát”. Khi pin sạc, nó biến rỉ sắt thành sắt kim loại. Khi cần dùng điện, nó cho sắt tiếp xúc với không khí để biến thành rỉ sắt và sinh ra năng lượng. Nghe có vẻ chậm chạp, nhưng loại pin này có thể nhả điện liên tục suốt 100 giờ – một con số khiến pin Lithium phải “ngả mũ” chào thua.
Và tin sốc nhất vừa ập đến: Google – gã khổng lồ tìm kiếm – đã quyết định chơi lớn. Họ vừa ký một thỏa thuận triển khai hệ thống pin sắt-không khí khổng lồ của Form Energy tại Minnesota. Hãy tưởng tượng một hệ thống pin có công suất 300 MW, đủ sức cung cấp một lượng năng lượng khổng lồ cho lưới điện.
Kể từ tháng 10 năm 2025 đến nay, danh sách các dự án chờ thực hiện của Form Energy đã tăng vọt tới 375%. Họ không còn là một công ty khởi nghiệp đang “vẽ” ra tương lai nữa, mà thực sự đã trở thành một thế lực đang thay đổi cách chúng ta giữ lại ánh sáng cho thành phố.

Những con số “biết nói” đằng sau thương vụ tỷ đô

Nhiều người sẽ thắc mắc: “Vậy nó có thực sự rẻ không?”. Nếu nhìn vào con số 1 tỷ USD cho dự án của Google, chia ra mỗi kWh lưu trữ chỉ tốn khoảng 33 USD. Đây là một con số “không tưởng”, vì nó chỉ bằng một nửa so với pin Lithium rẻ nhất hiện nay.
Tất nhiên, thực tế phức tạp hơn một chút vì có các khoản hỗ trợ thuế từ chính phủ Mỹ (lên tới 40% nhờ Đạo luật Giảm lạm phát). Nếu tính toán sòng phẳng, mức giá gốc có thể rơi vào khoảng 77 USD/kWh. Nhưng ngay cả ở mức đó, Form Energy vẫn đang đi đúng lộ trình hướng tới mục tiêu cuối cùng là 20 USD/kWh. Khi đạt được con số này, năng lượng tái tạo sẽ chính thức rẻ đến mức không có bất kỳ loại nhiên liệu hóa thạch nào có thể cạnh tranh nổi.
Tại nhà máy của họ ở West Virginia, không khí đang khẩn trương hơn bao giờ hết. Dự án của Google sẽ chiếm tới 60% công suất sản xuất của nhà máy này. CEO Mateo Jaramillo của Form Energy thậm chí còn thừa nhận rằng họ đang ký hợp đồng nhanh hơn cả tốc độ họ có thể xây dựng nhà máy. Đó là một “nỗi lo” mà bất kỳ doanh nghiệp nào cũng thèm muốn.

Nỗi buồn của những kẻ “lỡ nhịp”

Trong khi Form Energy đang ăn mừng, thì ở một góc khác của thị trường, ESS Inc và EOS Energy lại đang phải đối mặt với những ngày tháng đen tối.
ESS từng rất tự tin với loại pin “dòng chảy sắt” (iron flow battery) có khả năng hoạt động suốt 8 tiếng mà không hề bị chai. Nghe thì rất ổn, nhưng ngặt nỗi, phân khúc 8 tiếng bây giờ đã bị pin Lithium chiếm đóng hoàn toàn vì giá quá rẻ. Kết quả là trong năm 2025, ESS lỗ tới 63,4 triệu USD, trong khi doanh thu chỉ vỏn vẹn 1,6 triệu USD. Một con số khiến các nhà đầu tư phải thót tim.
Để tự cứu mình, ESS đang phải thay máu dàn lãnh đạo và vội vàng chuyển hướng sang các loại pin có thời gian xả điện dài hơn, từ 12 đến 24 giờ. Họ hy vọng ở “vùng đất mới” này, họ sẽ không phải đụng độ trực diện với gã đồ tể Lithium nữa. Nhưng thời gian không chờ đợi ai, trong tài khoản của họ lúc này chỉ còn vỏn vẹn 1 triệu USD – một con số quá nhỏ bé để duy trì một đế chế công nghệ. Họ vừa phải gọi thêm 15 triệu USD vốn cứu trợ để cầm cự qua ngày.

Lời kết: Ai sẽ thắp sáng tương lai?

Thế giới năng lượng đang chuyển mình mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Chúng ta đang chứng kiến một cuộc sàng lọc tự nhiên: Những công nghệ không đủ rẻ hoặc không đủ khác biệt sẽ bị đào thải.
Lithium vẫn sẽ là vua ở những mảng cần sự nhanh, gọn như xe điện hay điện thoại. Nhưng để nuôi sống cả một thành phố trong những ngày không nắng không gió, “sắt rỉ” của Form Energy đang cho thấy tiềm năng thực sự của mình.
Dù bạn đứng về phía công nghệ nào, có một điều chắc chắn: Cuộc đua này càng khốc liệt, thì hóa đơn tiền điện và tương lai xanh của chúng ta sẽ càng có lợi. Chúng ta không chỉ đang chờ đợi những viên pin mới, mà đang chờ đợi một thế giới nơi năng lượng sạch không còn là thứ xa xỉ.

DONATE: