Cởi mở hay che đậy: Câu chuyện về kẻ đã nhìn thấu "cơn bão" Internet từ khi nó còn nằm trong trứng nước

Bài viết này là một chuyến hành trình nhìn lại 25 năm tư duy đi trước thời đại của một chuyên gia truyền thông, từ những dự đoán chính xác về cuộc cách mạng số cho đến những trăn trở về sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) ngày nay. Qua đó, chúng ta sẽ thấy rằng dù công nghệ có thay đổi thế nào, chìa khóa để thành công vẫn nằm ở việc dám nhìn thẳng vào sự thật và tư duy khác biệt.

Bạn hãy thử tưởng tượng mình đang quay ngược thời gian về khoảng 30 năm trước. Đó là những năm cuối thập niên 90, khi Internet vẫn còn là một thứ gì đó xa xỉ, chỉ loanh quanh trong các phòng thí nghiệm của trường đại học hay mấy văn phòng chính phủ. Lúc bấy giờ, các tập đoàn lớn vẫn đang ung dung tự tại trong “pháo đài” thông tin của họ. Họ kiểm soát mọi thứ khách hàng được biết, được nghe và được thấy.

Giữa bối cảnh đó, có một cuốn sách nhỏ mang tên Naturist and Veiled (tạm dịch: Kẻ khỏa thân và Người che mặt) xuất hiện, như một gáo nước lạnh tạt thẳng vào sự tự tin đó.

Cái tiêu đề nghe có vẻ hơi “nhạy cảm” này thực chất là một phép ẩn dụ cực kỳ sâu sắc về cách chúng ta giao tiếp. Tác giả của nó đã nhìn ra một sự giằng co sắp sửa làm thay đổi cả thế giới.

Một bên là những “Kẻ khỏa thân” – những người chọn cách sống và làm việc minh bạch đến mức cực đoan. Họ bày ra tất cả, không giấu giếm, không rào trước đón sau. Phía đối diện là “Người che mặt” – những người vẫn cố bám víu lấy cách quản lý hình ảnh kiểu cũ, thích thêu dệt, che đậy và chỉ cho thế giới thấy những gì họ đã được “tô son điểm phấn”.

Hồi đó, nhiều sếp lớn ở các công ty thuộc danh sách FTSE (những công ty quyền lực nhất sàn chứng khoán Anh) chắc hẳn đã nhướn mày tự hỏi: “Internet thì liên quan quái gì đến việc chúng tôi làm ăn?” Nhưng họ đã nhầm. Internet không chỉ là công nghệ, nó là một chiếc loa phóng thanh khổng lồ trao quyền cho bất kỳ ai. Những hội nhóm áp lực, những nhà hoạt động xã hội và ngay cả chính chúng ta – những người tiêu dùng – bỗng dưng có khả năng “soi” tận ngõ ngách của các tập đoàn. Nếu anh không chọn “khỏa thân” để minh bạch ngay từ đầu, thế giới sẽ lột chiếc mặt nạ của anh xuống.

Tác giả của những dòng dự đoán đó không phải là một nhà tiên tri ngồi trong hang đá. Ông ấy là CEO của Addison Corporate Marketing, một công ty tư vấn thương hiệu hàng đầu thuộc tập đoàn WPP danh tiếng. Việc giành được giải thưởng Atticus cho những tư duy độc đáo thời điểm đó không chỉ là để đánh bóng tên tuổi, mà nó là một minh chứng: Khi bạn chịu khó quan sát và suy luận một cách logic từ những thứ mới mẻ, bạn sẽ thấy được tương lai.

Nhưng điều thú vị nhất là người đàn ông này không chịu ngồi yên trong “tháp ngà” của giới tư vấn doanh nghiệp. Ông bước ra ngoài và bắt đầu viết lách một cách nghiêm túc. Với ông, viết sách hay tư vấn chiến lược thực chất là một: Đó là nhìn những thứ quen thuộc bằng một góc nhìn xa lạ, đi theo những bằng chứng dù chúng dẫn đến đâu và tuyệt đối không bao giờ thỏa hiệp với những quan điểm cũ kỹ, an toàn.

Nếu bạn lướt qua danh sách hơn 20 đầu sách của ông, bạn có thể sẽ bị choáng váng. Tại sao một người lại có thể viết từ lịch sử quân sự, các nghiên cứu về tội ác thời Holocaust, tiểu sử chính trị cho đến... văn hóa ẩm thực về món gỏi cá Ceviche hay những thăng trầm của nhạc Rock? Nghe có vẻ “mất tập trung” đúng không? Nhưng thực tế lại ngược lại. Đó là kết quả của một bộ óc không chấp nhận những ranh giới. Dù là viết về những trận chiến dưới đại dương trong War Beneath the Waves hay phân tích bộ máy tội phạm của SS, thông điệp cốt lõi vẫn luôn nhất quán: Hãy nhìn kỹ hơn, nghĩ lâu hơn và nói điều gì đó thực sự đáng để nghe.

Bây giờ, chúng ta đang đứng ở năm 2026, và tôi có cảm giác như mình đang xem một bộ phim cũ nhưng được làm mới lại với kỹ xảo hoành tráng hơn. Trí tuệ nhân tạo (AI) hiện nay đang làm đúng những gì Internet đã làm cách đây 25 năm. Nó đang đảo lộn mọi khái niệm về công việc, kiến thức và quyền lực.

Trong công việc tư vấn hiện tại của mình tại Kunavv AI Technology, tác giả lại một lần nữa đặt ra câu hỏi cũ cho các tổ chức: “Các bạn chọn khỏa thân hay che mặt?” Bạn sẽ chọn cách lao thẳng vào sự thay đổi, học cách sống chung với AI một cách minh bạch, hay bạn sẽ cố gắng dùng những chiêu trò truyền thông để che đậy việc mình đang bị tụt hậu?

Có một sự thật là AI đang khiến những “người gác cổng” kiến thức cũ trở nên mong manh hơn bao giờ hết. Giống như ngày xưa người ta sợ Internet làm mất mặt các sếp lớn, thì nay người ta sợ AI làm thay đổi cách chúng ta tư duy. Nhưng dù là Internet hay AI, chúng cũng chỉ là những công cụ. Điều quan trọng nhất vẫn là bản lĩnh của người sử dụng chúng.

Sau hơn 2 thập kỷ kể từ khi cuốn sách đầu tiên ra đời, có một điều vẫn giữ cho tác giả sự hào hứng mỗi sáng thức dậy: Đó là khát vọng tìm ra những tư duy nguyên bản. Đó là kiểu tư duy khiến một độc giả – hay một ban lãnh đạo công ty – khi đã nhìn thấy sự thật thì không bao giờ có thể “vờ như không thấy” được nữa.

Dù bạn là một sinh viên đang loay hoay với định hướng nghề nghiệp, một chủ doanh nghiệp đang đau đầu với công nghệ mới, hay chỉ là một người thích đọc sách, bài học ở đây rất giản đơn: Đừng bao giờ hài lòng với những gì hiển hiện trên bề mặt. Thế giới luôn thay đổi, và những “vệt sóng” nhỏ của ngày hôm nay có thể là “sóng thần” của ngày mai.

Bạn chọn cách chuẩn bị cho nó bằng sự minh bạch và tò mò, hay sẽ chọn cách trốn sau một tấm rèm đã cũ mòn? Câu trả lời đó sẽ quyết định bạn là ai trong 25 năm kế tiếp. Hãy cứ nhìn thật kỹ, nghĩ thật sâu, và đừng ngại “khỏa thân” trước những sự thật mới mẻ của thời đại.