Chuyện về một "Tech Lead" biết dùng AI, và một ông sếp nghĩ rằng 1 người có thể làm việc của 10 người

Tôi vừa chứng kiến một trong những vụ tự sát tập thể chậm rãi nhất trong sự nghiệp làm IT của mình.

Không phải do công ty hết tiền. Không phải do thị trường khó khăn. Mà do một ông sếp "mù công nghệ" và một thằng được phong làm Tech Lead chỉ vì… nó biết viết prompt AI.

Hãy tôi kể cho các ông nghe.

Công ty tôi làm thuộc dạng "mồm nói là công ty công nghệ nhưng ruột lại là công ty thương mại, dịch vụ". Sếp lớn xuất thân từ sales, tài năng thì có đấy, nhưng về công nghệ thì ông ấy nghĩ "code" là thứ gì đó mà chỉ cần thuê mấy đứa sinh viên về ngồi gõ là xong. Dẫn đến những bất cập mà ai cũng có thể hình dung:

- Phòng Technical bị cắt giảm budget liên tục:

- Server thì cấu hình như máy tính tiệm net năm 2010.

- Không có CI/CD, muốn deploy thì remote vào server gõ tay.

- Không có khóa đào tạo, không có hội thảo, thậm chí muốn xin license cho một tool cũng phải làm giấy đề nghị qua 3 cấp phê duyệt.

- Ông sếp có một câu cửa miệng: "Các anh làm được thì làm, không làm thì để người khác. Thằng nào chẳng code được."

Vâng, câu nói ấy, sau này đã thành lời nguyền.

Hùng là nhân vật chính của câu chuyện.

Hùng gia nhập công ty với danh xưng "dân công nghệ chính hiệu". CV của nó viết đẹp như thơ của Nguyễn Du: "am hiểu sâu rộng về hệ thống phân tán", "kinh nghiệm dẫn dắt dự án quy mô lớn"… nhưng thực tế, sau 2 tuần làm việc, tôi phát hiện:

- Nó không phân biệt được interface với abstract class.

- Nó viết câu query JOIN kiểu "chắc nó sẽ chạy".

- Code của nó mà đưa vào review thì có khi mất nửa ngày chỉ để giải thích tại sao không thể hardcode token vào source code.

Nhưng Hùng có một điểm mạnh duy nhất: nó rất giỏi dùng AI.

Không đùa đâu. Hùng có thể ngồi cả buổi tối prompt ChatGPT, Claude, Copilot để tạo ra một cái app front-end với giao diện bóng loáng, animation mượt mà, font chữ đẹp, layout chuẩn chỉnh. Khi demo, ai nhìn cũng xuýt xoa: "Ồ, đẹp quá, nhanh quá."

Nhưng cái mà không ai thấy, là phần backend thì nó cũng… nhờ AI nốt.

Một hôm, sếp xem Hùng demo một cái app mà nó "tự tay" làm trong 2 ngày. Giao diện lung linh, tính năng chạy mượt, load nhanh. Sếp mắt chữ A mồm chữ O: "Trời ơi! Tôi thuê cả đống thằng dev ngồi mấy tháng không ra được cái UI đẹp thế này. Thằng Hùng 2 ngày xong. Vậy mà tôi tốn tiền nuôi cái team này làm gì?"

Thế là ông sếp quyết định bổ nhiệm Hùng làm Tech Lead, thay cho anh Trưởng phòng cũ, người đã cố gắng xây dựng quy trình trong suốt 3 năm.

Lý do được thông báo trước toàn công ty: "Hùng là người trẻ, năng động, bắt kịp xu hướng AI, có tư duy sáng tạo. Công ty cần những người như vậy để phát triển."

Tôi còn nhớ cái mặt của anh Trưởng phòng cũ lúc đó. Anh chỉ cười nhạt, không nói gì. Tuần sau, anh nộp đơn gì ai cũng biết

3 tháng Hùng làm Tech Lead.

3 tháng mà tôi cảm giác như 3 năm sống trong một show truyền hình hài 3 xu.

Thứ nhất: Kiến trúc phần mềm là thứ không tồn tại. Hùng để AI tự quyết định mọi thứ. Hôm thì prompt: "Hãy thiết kế hệ thống theo Clean Architecture". Hôm sau lại prompt: "Làm theo Microservices đi". Kết quả là codebase của chúng tôi lai tạp giữa 3, 4 kiểu kiến trúc khác nhau. Module A thì sạch sẽ theo DDD, module B thì code viết toàn trong controller, không có service layer.

Thứ hai: Code review hoàn toàn không có.Hùng không review nổi code vì nó cũng không hiểu nó đang làm gì. Mỗi lần có merge request, nó chỉ comment: "Chạy được không? OK thì merge." Một lần tôi hỏi: "Hùng ơi, đoạn này vi phạm nguyên tắc dependency inversion, có nên refactor không?" Nó nhìn tôi như nhìn người ngoài hành tinh.

Thứ ba: Bảo trì là chuyện không thể. Code do AI sinh ra, và Hùng không hiểu nó hoạt động ra sao. Khi có bug, quy trình "debug" của nó là: copy toàn bộ stack trace vào ChatGPT, hỏi "sao bị lỗi", rồi copy kết quả paste vào code. Có lần nó vô tình xóa mất cả một service quan trọng vì AI "bảo thế".

Và điểm đến: The endgame.

Một ngày đẹp trời, hệ thống sập. Sập toàn bộ.

Nguyên nhân sau khi được xác định: Hùng dùng Excel làm cơ sở dữ liệu cho một tính năng xử lý đơn hàng. Vâng, Excel. Nó bảo "AI gợi ý dùng Excel vì nhanh, dễ xử lý, không cần viết query". Đến khi file Excel dung lượng lên tới 2GB, mở bằng máy tính cũng không nổi, thì hệ thống… chết.

Điều đáng nói nhất là: sau vụ sập hệ thống, sếp vẫn không hề nhận ra vấn đề nằm ở năng lực của Hùng.

Sếp yêu cầu họp và nói: "Các anh em phải hỗ trợ Hùng nhiều hơn. Hùng làm nhanh, nhưng các anh em không theo kịp, phải thay đổi tư duy, phải dùng AI nhiều hơn, phải hiểu cách làm việc mới."

Các dev trong team nhìn nhau rồi nhìn sếp và "Tech Lead". Không ai nói gì.

Hiện tại, team technical của công ty tôi:

- 3 người đã nộp đơn xin nghỉ (trong đó có tôi).

- 2 người đang cập nhật CV và âm thầm phỏng vấn chỗ khác.

- Hùng vẫn ngồi đó, vẫn prompt AI mỗi ngày, vẫn tự tin là mình đúng.

- Sếp vẫn nghĩ rằng vấn đề là do "các anh không chịu thay đổi".

Còn dự án? Nó đang là một mớ bòng bong mà có lẽ 6 tháng tới, nếu có người giỏi vào dọn, cũng phải viết lại từ đầu, mà đó là khi sếp chịu tỉnh ngộ

AI không làm bạn giỏi lên, nó chỉ làm bạn nhanh hơn. Nếu bạn không có nền tảng, AI sẽ chỉ giúp bạn tạo ra những thứ sai lầm với tốc độ ánh sáng.

Một người biết dùng AI không thể thay thế một đội ngũ kỹ thuật vững vàng. UI đẹp không giữ được hệ thống đứng vững khi traffic tăng.

Sếp mù công nghệ là thảm họa lớn nhất của một công ty công nghệ. Bởi vì ông ta sẽ không biết mình đang đốt tiền vào đâu cho đến khi mọi thứ sụp đổ.

Tech Lead không phải là người code nhanh nhất, mà là người hiểu hệ thống đủ sâu để không phá hủy nó. Nếu bạn đề bạt một người chỉ vì họ "demo đẹp", bạn đang đặt cả công ty lên một quả bom hẹn giờ.

Nếu bạn là dev và đang ở trong một công ty như thế này – hãy bỏ đi. Đừng cố cứu. Không cứu nổi đâu.

Nếu bạn là sếp – hãy học cách phân biệt giữa "demo đẹp" và "hệ thống tốt". Hãy lắng nghe đội ngũ technical của bạn trước khi họ lặng lẽ rời đi và để lại một mớ bòng bong không ai dọn nổi.

Và nếu bạn là Hùng – xin hãy học code từ đầu, đừng dùng AI làm nạng cho sự thiếu hiểu biết của mình. Bởi vì một ngày nào đó, AI sẽ không cứu bạn được đâu.