Chăm chỉ, đôi khi là chưa đủ

Chăm chỉ thôi đôi khi là chưa đủ.

Hard-working, sometimes may not be enough. 

Từ những câu chuyện cổ tích, những bộ truyện tranh hay những bài báo thước phim, hình ảnh một người xuất thân từ tầng lớp kém nhưng chăm chỉ,nỗ lực chạm tới thành công luôn là công thức để lôi cuốn người đọc. Series phim Harry Potter, kể về một cậu bé mồ côi cha mẹ vươn lên trở thành một phù thủy vĩ đại, hay những câu chuyện trên báo, về một học sinh nào đó đạt được học bổng toàn phần Mỹ dù chỉ là con của một gia đình lao động. Làm khổ hoàn cảnh luôn là công thức chung để làm nổi bật lên thành tựu của một ai đó. Nhưng liệu điều đó có thật, liệu chỉ cần chăm chỉ và nỗ lực, cá chép có thể hóa rồng ?. 

From fairy tales and comic books to news articles and documentaries, the trope of a person from an underprivileged background striving through hard work to achieve success has always been a winning formula to captivate audiences. Whether it is the Harry Potter series—the story of an orphan rising to become a great wizard—or news reports about a student from a working-class family winning a full scholarship to the U.S., "dramatizing" one's circumstances is a common strategy used to highlight their achievements.

But is it actually true? Can "the carp truly turn into a dragon" based solely on hard work and effort?

Chẳng ai phủ nhận việc chăm chỉ hay kiên trì đóng một vai trò to lớn trong quá trình chạm tới đỉnh của thành công. Nhà tâm lý học Anders Ericsson chỉ ra rằng để đạt được mức độ kiệt xuất trong bất kỳ lĩnh vực nào, một người cần khoảng 10.000 giờ luyện tập có chủ đích ( deliberate practice). Hay như nghiên cứu của Angela Duckworth về chỉ số GRIT (chỉ số của sự bền bỉ ), bà nhận thấy rằng chỉ số bền bỉ dự đoán thành công còn chính xác hơn cả chỉ số IQ. Trong một nghiên cứu tại Học viện quân sự West Point, những ứng viên với chỉ số GRIT cao có khả năng hoàn thành các nhiệm vụ khắc nghiệt cao hơn 60% so với những ứng viên khác. Vậy là chỉ 10.000 giờ luyện tập và chỉ số GRIT cao, bạn có thể trở thành những chuyên gia, vận động viên chuyên nghiệp dù chẳng có hậu thuẫn gia đình hay những năng khiếu trời phú ?. 

No one can deny that hard work and perseverance play a monumental role in reaching the pinnacle of success. Psychologist Anders Ericsson pointed out that achieving excellence in any field requires approximately 10,000 hours of deliberate practice. Similarly, Angela Duckworth’s research on GRIT (the index of passion and perseverance) suggests that it is a more accurate predictor of success than IQ. In a study at the West Point Military Academy, candidates with high GRIT scores were 60% more likely to complete rigorous training compared to their peers.

So, does it mean that with just 10,000 hours of practice and a high GRIT score, one can become an expert or a professional athlete—even without family backing or innate talent?.

Qua gần 12 năm học, những câu thành ngữ, tục ngữ như “Có công mài sắt, có ngày nên kim”, hay “ Thành công là 99% nỗ lực, 1% là năng khiếu” ăn sâu vào đầu tôi, tôi cũng nghĩ như vậy, tôi nghĩ rằng chỉ cần cố gắng, nỗ lực và Ông trời sẽ chẳng phụ lòng ai. Thực ra, chính sự nỗ lực đó giúp tôi đạt được hầu hết những gì mà mình muốn, tôi đậu trường cấp 3 top 1 của Quận mà không phải đi học thêm, tôi đạt 7.0 IELTS ở lần thi đầu tiên chỉ sau một năm học , những thành tựu đó khiến tôi nghĩ đích của thành công đơn giản là từ nỗ lực.

Throughout nearly 12 years of schooling, proverbs like "Practice makes perfect" or "Success is 99% perspiration and 1% inspiration" were deeply ingrained in my mind. I truly believed that as long as I strived and exerted enough effort, "Heaven would never fail those who try."

In fact, that very effort helped me achieve almost everything I desired. I passed the entrance exam to the top high school in my district without attending any extra classes, and I achieved an IELTS 7.0 on my first attempt after just one year of study. These accomplishments led me to believe that the finish line of success is reached simply through sheer effort.

Nhưng đời thì trần trụi hơn phim ảnh, liệu ở ngoài đời, một chàng nông dân chỉ nhờ chăm chỉ có thể xuất chúng hơn một chàng hoàng từ được nuôi dạy bởi những quan thần giỏi nhất, những thầy giáo ưu tú nhất. Hay việc một cô nông dân liệu có thể  sánh với những nàng công chúa yêu kiều để rồi đổi đời nhờ làm vợ của hoàng tử. Xác suất của những việc đó có lẽ gần như bằng không. Theo số liệu từ Opposite Insights ( Đại học Harvard), nghiên cứu của giáo sư Raj Chetty cho thấy những trẻ em sinh ra trong gia đình thuộc thu nhập 1% cao nhất có khả năng đỗ vào các đại học danh giá thuộc nhóm Ivy League cao hơn gấp 77 lần so với các trẻ em ở những gia đình thu nhập thấp, dù có cùng mức điểm năng lực. Trong cuốn “ Success and Luck”, những nghiên cứu của Robert Frank chỉ ra rằng trong một cuộc đua khốc liệt, khi mọi người đều có năng lực và nỗ lực như nhau, may mắn và điều kiện ngoại cảnh là trọng số của thành công cuối cùng.

However, life is far more stripped-down and raw than the movies. In the real world, can a peasant—solely through hard work—ever surpass a prince raised by the most brilliant advisors and elite tutors? Or can a country girl ever truly stand on equal footing with graceful princesses, hoping to change her life by marrying royalty? The probability of such events is nearly zero.

According to data from Opportunity Insights (Harvard University), research by Professor Raj Chetty reveals that children born into the top 1% of income-earning families are 77 times more likely to attend an Ivy League university than those from low-income families, even when they possess identical ability scores. Furthermore, in his book "Success and Luck," Robert Frank points out that in a fierce competition where everyone is equally talented and hardworking, luck and external circumstances become the deciding factors for the ultimate success.

Giờ hãy phân tích về những khía cạnh trọng số đó. Điều kiện gia đình và mối quan hệ sẵn có. Hãy thử tưởng tượng về hai ví dụ. Ví dụ một, một người con của một tỷ phú hay một gia đình khá giả, việc kiếm được vài chục tỷ ở độ tuổi đôi mươi là lẽ thường tình, nhưng hãy nhìn đến ví dụ hai, bạn là con của một công nhân tại một khu công nghiệp, bạn nỗ lực cố gắng và rồi trong vài chục năm, nhưng sự thật rằng bạn còn chẳng mua được nổi một căn chung cư giá rẻ. Vậy điều khác biệt nằm ở đâu, ở môi trường nơi bạn sinh ra, ở mối quan hệ vốn có của gia đình bạn. Đây là yếu tố mà hầu như ai cũng bỏ qua, những công nhân từ các vùng quê lên thành phố đa phần đều sẽ chọn những khu tập thể tồi tàn, họ chọn sống ở những khu ổ chuột chỉ vì giá thuê rẻ, và như thế, họ tự trói buộc mối quan hệ cộng môi trường của mình xung quanh những công nhân khác, họ đã tự cắt bớt vài chục phần trăm thành công của mình trước khi thật sự đi chinh phục nó. Chính sự khác biệt này tạo nên một sự thật, người giàu thì càng giàu còn người nghèo thì càng nghèo. Đó là hiệu ứng Matthew, được chỉ ra vào năm 1968 do nhà xã hội học Robert K.Merton, hiệu ứng chỉ ra rằng những lợi thế ban đầu như danh tiếng,nền tảng tạo cơ hội để tích lũy thêm nhiều lợi thế hơn, trong khi những người kém lợi thế lại tụt hậu. Hiệu ứng này đương nhiên không phải lý thuyết suông, bằng chứng nằm ở những gia tộc giàu có trong hàng trăm năm như gia tộc Walton, gia tộc Al Saud hay gia tộc Rockefeller đã bước sang đời thứ 7. Tất cả những làm nổi bật lên sự quan trọng không thể chối cãi của nền tảng gia đình.

Now, let us analyze those critical weighting factors: family conditions and pre-existing networks. Consider two scenarios. In the first, the child of a billionaire or a wealthy family finds it commonplace to earn tens of billions by their twenties. In contrast, consider the second: you are the child of a factory worker in an industrial zone; you strive and toil for decades, yet the reality remains that you cannot even afford a low-cost apartment.

So, where does the difference lie? It lies in the environment where you were born and the inherent connections of your family. This is a factor that almost everyone overlooks. Most workers migrating from rural areas to the city opt for dilapidated collective housing or slums simply because the rent is cheap. In doing so, they inadvertently tether their social circles and environment to those of other workers, effectively stripping away a significant percentage of their potential success before they even begin to pursue it.

This disparity fuels a harsh reality: the rich get richer, and the poor get poorer. This is the Matthew Effect, identified in 1968 by sociologist Robert K. Merton. The effect posits that initial advantages—such as reputation and background—create opportunities to accumulate even more advantages, while those starting at a disadvantage fall further behind. This is certainly no more theory; the evidence lies in dynasties that have remained wealthy for centuries, such as the Walton family, the House of Saud, or the Rockefellers, now entering their seventh generation. All of this underscores the undeniable importance of family foundation.

Vậy còn năng khiếu, thứ luôn bị cho là thừa thãi, thế nhưng có một sự thật rằng không ai có thể phủ nhận được năng khiếu đóng một vai trò lớn như thế nào tới con đường phát triển của một người. Báo chí ca ngợi Michael Phelps vì lịch tập dày đặc đến mức khắc nghiệt,và đương nhiên đó là mấu chốt dẫn tới thành tích phi thường của Phelps, nhưng chẳng ai nhắc tới việc anh có sải tay dài bất thường so với chiều cao cơ thể, thứ giúp anh vượt xa phần còn lại của bộ môn bơi. Các nghiên cứu khoa học cũng chỉ ra mối liên hệ mật thiết của thiên khiếu tới sự tiến bộ của một người. Trong nghiên cứu của nhà tâm lý học David Hambrick chỉ ra rằng năng khiếu đóng vai trò như một bộ tăng tốc, trong các lĩnh vực có độ phức tạp, người có năng khiếu có thể tiếp thu lượng kiến thức ngang một người bình thường với tốc độ ít hơn 2-5 lần. 

What about talent—an attribute often dismissed as redundant? The truth remains that no one can deny the monumental role innate talent plays in a person's developmental path. The media praises Michael Phelps for a training schedule so grueling it borders on the extreme; while this was undoubtedly key to his extraordinary achievements, few mention his abnormally long wingspan relative to his height—a biological advantage that propelled him far beyond the rest of the swimming world.

Scientific studies also highlight a close correlation between natural aptitude and an individual's rate of progress. Research by psychologist David Hambrick indicates that talent acts as an "accelerator." In highly complex fields, a talented individual can absorb the same amount of knowledge as an average person at a speed 2 to 5 times faster.

Chốt lại, sự chăm chỉ, cần mẫn vẫn luôn là yếu tố then chốt, nhưng để thực sự chạm được tới đỉnh cao của thành công, đôi khi những ưu thế nhất định có thể một người vươn xa và bỏ qua những người khác, Suy cho cùng, trong bài toán danh vọng của một người, nỗ lực là quá trình vận hành, môi trường hay năng khiếu chính là ân mà một người được ban cho. Bạn không thể chạy một phần mềm đồ họa nặng (kỹ năng phức tạp) trên một chiếc máy tính có cấu hình đời cũ (thiếu năng khiếu bẩm sinh) mà kỳ vọng nó đạt hiệu suất như một chiếc siêu máy tính, dù bạn có cắm điện (nỗ lực) 24/7. Năng khiếu và xuất phát điểm quyết định cái ngưỡng mà bạn có thể chạm tới, còn nỗ lực quyết định việc bạn có chạm được cái ngưỡng đó hay không.

In conclusion, while hard work and diligence remain pivotal factors, it is often specific advantages that allow an individual to soar and leave others behind. Ultimately, in the equation of success, effort is the operating process, whereas environment and talent are the endowments one is granted. You cannot run heavy graphics software (complex skills) on an obsolete computer (lack of innate talent) and expect it to perform like a supercomputer, no matter how much you keep it plugged in (effort) 24/7.

Aptitude and one's starting point determine the ceiling of what you can achieve, while effort determines whether or not you actually reach that ceiling.