CHO CON | P1. Gia sản lớn nhất không nằm trong két sắt

Bố mới đi đám ma của cậu con về. Cậu là em họ của mẹ con. Cậu cũng có niềm vui đón em bé ra đời giống bố. Em họ con sinh sau con 20 ngày. Nhưng em con chưa bao giờ được biết mặt cậu. Cậu ra đi khi em con chỉ vừa tròn 40 ngày tuổi - cái tuổi mà lẽ ra người cha phải là bệ đỡ vững chãi nhất. Chứng kiến sự nghiệt ngã ấy, bố đã tự hỏi nếu sau này bố mẹ mất đi, bố sẽ để lại gì cho con.

Nếu may mắn thì là những ký ức tuổi thơ đẹp đẽ mà con sẽ ghi nhớ. Có thể là một cuộc sống êm đềm đầy đủ nếu bố mẹ vẫn làm ra tiền. Nếu không có biến cố gì xảy ra thì tất nhiên tất cả tài sản của bố mẹ sẽ dành hết cho con. Nhưng bố nghĩ thứ quý giá nhất bố sẽ để lại cho con là những gì bố học được, để giúp con quản lý và sử dụng những tài sản ấy. Sau này, dù con có làm công việc gì đi nữa, việc con hiểu về cách tiền bạc vận hành sẽ giúp con có một cuộc sống dễ dàng hơn.

Có rất nhiều cách để con có tiền, nhưng chỉ có ba cách mà bố muốn con nhớ kỹ. Một là, con kiếm được tiền từ công sức mình bỏ ra. Hai là, con sử dụng tiền để kiếm thêm tiền bằng phương pháp hợp lý. Ba là, không làm mất tiền một cách vô ích.

Đừng nhìn đồng tiền như một tờ giấy, hãy nhìn nó như một thước đo giá trị. Nếu con muốn có nhiều tiền hơn, con không phải cầu xin sự ban ơn, mà phải nâng cao giá trị mà con có thể mang lại cho xã hội. Giá trị sức lao động của con như thế nào, con sẽ nhận được thành quả tương xứng như thế.

Tuy nhiên, con đừng nhầm lẫn giữa sự chăm chỉ và sự thông minh. Sự chăm chỉ đơn thuần đôi khi là cái bẫy mà những người sở hữu hệ thống tạo ra để vận hành cỗ máy của họ. Bố muốn con không chỉ là người vận hành mà còn phải là người hiểu cách cỗ máy hoạt động. Họ thường xuyên khuyên người ta phải chăm chỉ, nếu chăm chỉ thì sẽ có được những gì họ muốn. Chỉ có điều, muốn chăm chỉ, con sẽ cần đến hai thứ đó là sức khỏe và thời gian.

Nếu có thời gian, con có thể làm một công việc đến khi nào con muốn, không cần phải cố gắng gì cả. Nếu con không có nhiều thời gian, con sẽ phải cố gắng để hoàn thành trong hạn định. Không may là cả sức khỏe và thời gian đều là những giá trị hữu hạn, chỉ có kiến thức là thứ con có thể bồi đắp không giới hạn. Nếu con có kiến thức, con sẽ được sử dụng sức khỏe và thời gian để làm những việc con yêu thích.

Bố muốn con học cách dùng trí tuệ để khuếch đại sức lao động. Làm việc chăm chỉ là điều kiện cần, nhưng làm việc thông minh mới là điều kiện đủ để con không trở thành nô lệ của công việc. Trước khi làm một việc gì đó, con phải tự hỏi mình cách nào để hoàn thành công việc một cách nhanh chóng và tốn ít công sức nhất.

Dù vậy, con phải luôn nhớ đạo đức là điều luôn phải được đặt lên hàng đầu. Hãy thực hiện công việc nhanh chóng và nhẹ nhàng nhưng không được làm việc cẩu thả. Cẩu thả là tội ác lớn nhất trong bất cứ nghề nghiệp nào. Đồng tiền kiếm được từ công sức chân chính là đồng tiền có trọng lượng nhất. Nó cho con giấc ngủ ngon và sự tự tự tin khi nhìn thẳng vào mắt người khác.

Những cách kiếm tiền nhanh mà không dựa trên giá trị thật thường là những cái bẫy. Con phải tự đi trên đôi chân của mình, không phải bằng cách dẫm đạp lên người khác. Những đồng tiền đầu tiên con kiếm được từ công việc sẽ là hạt giống cho sự giàu sang sau này. Đừng coi thường những công việc nhỏ hay mức lương ban đầu thấp. Mỗi một đồng con giữ lại và được sử dụng đúng cách, theo thời gian sẽ trở thành gia tài khổng lồ trong tương lai. Công việc đầu đời không chỉ cho con tiền, mà còn cho con kỷ luật, sự va vấp và hiểu được nỗi nhọc nhằn để biết trân trọng những gì mình có.

Bố sẽ không bao giờ bắt con phải làm nghề này hay nghề kia, nhưng dù con chọn gì, hãy rèn luyện nó đến mức xuất sắc. Thế giới sẽ không trả tiền cho sự "biết sơ sơ", thế giới trả tiền cho sự chuyên nghiệp. Khi con là người giỏi nhất trong việc con làm, tiền bạc sẽ tự tìm đường đến với con.

Ngược lại với con, tiền là những người bạn làm việc không biết mệt mỏi. Anh bạn này còn là bạn thân với thời gian nữa, càng trải qua thời gian thì tiền càng làm việc sung sức.

Mỗi đồng tiền tiết kiệm được mà không tiêu xài hoang phí là một chú lính chì tí hon. Nếu con tiêu nó đi, nghĩa là chú lính chì đó hy sinh. Nếu con mang đi đầu tư đúng chỗ, nó sẽ mang về thêm những chú lính chì mới. Trong khi con ngủ, hay lúc con đi chơi, hay khi con già yếu đi, những chú lính này vẫn làm việc ngày đêm để bảo vệ và nuôi sống con.

Tất nhiên, con cần hiểu rằng tiền không tự sinh ra từ hư vô. Đầu tư là đặt tiền vào những thực thể tạo ra giá trị cho xã hội chứ không phải những lời hứa suông. Bố không muốn con tìm kiếm những phép màu giàu lên sau một đêm. Phương pháp hợp lý mà bố nói chính là sự kiên nhẫn và hiểu biết. Đừng bao giờ bỏ tiền vào thứ mà con không giải thích được cách nó vận hành.

Đầu tư không phải là cuộc đua nước rút, mà là một cuộc chạy đường dài. Trong cuộc đua này, ý chí và sự kiên nhẫn sẽ là những thứ đưa con đến đích. Ngược lại, với sức khỏe con người, tiền càng chạy sẽ càng nhanh, càng khỏe. 1 đồng của hôm nay sẽ là 2 đồng của năm sau, nhưng có thể là 4 đồng của năm sau nữa...

Trong cuộc đua này, không có phương pháp nào đúng cho tất cả mọi người. Con phải biết mình có bao nhiêu, con chịu đựng được bao nhiêu sóng gió. Đừng nhìn vào túi tiền của người khác để quyết định bước đi của mình. Hãy trung thành với kỷ luật và kế hoạch mà con đã đề ra. Con sẽ tìm thấy cách chạy phù hợp với mình.

Nhưng, mục đích tối thượng của việc để tiền sinh ra tiền không phải là để con trở thành người giàu nhất thế giới, mà là để con không bao giờ phải làm những việc con ghét chỉ vì tiền. Khi tiền bạc làm việc đủ tốt, con sẽ có toàn quyền sở hữu thời gian của chính mình. Con sẽ được làm những gì con thích với những người con yêu quý bất cứ khi nào con muốn. Đó mới là sự giàu sang đích thực mà bố muốn con đạt được.

Trước khi có ý định sở hữu cái gì, con đừng nhìn món đồ đó bằng giá tiền của nó hay cảm giác mà nó mang lại. Hãy nhìn nó bằng giá trị thực chất. Một chiếc xe sang có thể khiến con trông oai phong trong mắt người lạ, nhưng nó lại âm thầm rút tiền từ túi con mỗi ngày. Một chiếc đồng hồ đắt tiền, hay quần áo hàng hiệu có thể làm con trông sang trọng nhưng đó cũng là tất cả những gì nó mang đến.

Trong thế giới của những bậc thầy về hành vi người dùng và tâm lý đám đông, người ta luôn tìm cách biến con trở thành con chiên ngoan đạo của chủ nghĩa tiêu dùng. Hãy mua một chiếc xe tốt và bền bỉ để phục vụ con trong việc di chuyển. Hãy chỉ mua đồng hồ để xem giờ và quần áo tốt để mặc.

Khi kiếm được nhiều tiền hơn, bản năng con người là muốn tiêu xài nhiều hơn. Đó là lý do nhiều người dù có nhiều tiền vẫn luôn thấy thiếu thốn. Một cái xô dù có đổ bao nhiêu nước vào cũng sẽ cạn nếu dưới đáy có lỗ thủng. Cái lỗ thủng đó chính là những ham muốn nhất thời và việc chạy theo sự công nhận của xã hội. Bố muốn con làm chủ đồng tiền, chứ không phải làm nô lệ cho những nhu cầu xa xỉ mà con vốn dĩ không cần.

Bố không dạy con sống bủn xỉn, nhưng hãy biết tiêu tiền vào những thứ làm con giàu lên như kiến thức, sức khỏe và những mối quan hệ chất lượng thay vì những thứ chỉ làm con trông có vẻ giàu.

Không làm mất tiền một cách vô ích thường là bài học khó nhất, vì nó không nằm ở kỹ năng tính toán mà nằm ở khả năng kiểm soát bản thân. Trong một thế giới đầy rẫy sự cám dỗ và những lời mời gọi làm giàu nhanh, những cám dỗ về việc trở nên giàu sang chính là những cạm bẫy mà con phải tránh. Tiền mất đi vô ích chỉ qua hai con đường, một là bị người khác lừa, hai là tự lừa chính mình. Những miếng bánh vẽ về lợi nhuận khổng lồ mà không cần lao động đều là cái bẫy.

Trước khi muốn kiếm thêm 10 đồng, con phải học cách bảo vệ 1 đồng mình đang có. Đừng bao giờ đầu tư vào những thứ con không hiểu rõ chỉ vì sợ mất cơ hội. Mất đi cơ hội này, con vẫn còn cơ hội khác, nhưng mất đi số vốn gốc, con sẽ mất rất nhiều thời gian để làm lại từ đầu.

Cuộc đời luôn có những biến cố bất ngờ. Việc không làm mất tiền vô ích còn có nghĩa là con phải có phương án dự phòng. Đừng bao giờ đặt cược toàn bộ những gì con có vào một ván bài, dù con tự tin đến đâu. Hãy luôn giữ cho mình một đường lui - một quỹ dự phòng để khi sóng gió ập đến, con không phải bán đi những tài sản quý giá nhất với giá rẻ mạt để duy trì cuộc sống.

Một tay đua giỏi không chỉ là người chạy nhanh nhất mà còn là người biết khi nào cần dừng lại. Hãy sống dưới mức thu nhập của mình một chút. Sự tự do không đến từ việc con tiêu bao nhiêu tiền, mà đến từ việc con không cần bao nhiêu thứ để cảm thấy hạnh phúc.

Con hãy không ngừng học hỏi kiến thức và rèn luyện bản thân, nhưng hãy biết dừng lại và nghi ngờ trước những cám dỗ của tiền bạc và sự giàu có. Hãy đặt mục tiêu và dừng lại khi đến mục tiêu đó, tận hưởng và trân trọng những gì mình đang có. Khoảng nghỉ ngơi này sẽ cho con sự tỉnh táo để biết khi nào nên theo đuổi mục tiêu tiếp theo.

Ba bài học này chính là kiềng ba chân để con đạt được thứ quý giá nhất trên đời - sự tự do. Bố không muốn con giàu có chỉ để khoe khoang, bố muốn con giàu có để con có quyền nói 'Không' với những gì con không thích, và nói 'Có' với những ước mơ của chính mình.

Bố viết những dòng này cho con của tuổi trưởng thành, nhưng cũng để nhắc nhở chính bố của hiện tại phải sống kỷ luật hơn mỗi ngày. Vì bố biết, cách giáo dục tốt nhất không phải là lời nói, mà là để con nhìn thấy cách bố vận hành cuộc đời của mình.

"Sổ tay vào đời" bố viết cho con sẽ còn dài. Bố sẽ viết thêm về cách bố đã chọn những hạt giống tốt nhất để gieo trồng vào cái mà bố đặt tên mỹ miều là “Di sản trăm năm”. Đó là cách bố chuẩn bị cho tương lai của con. Đến khi con trưởng thành, lúc đó con sẽ để lại cho thế hệ sau.