Bong bóng AI có thật không? Lý do câu chuyện bi quan về tương lai AI là sai lầm

Có rất nhiều thảo luận về bong bóng AI – đây là lý do tại sao nhận định đó sai, những gì mọi người đang bỏ lỡ, và điều gì sẽ xảy ra tiếp theo.

Sam Altman đã đưa ra một nhận xét ngẫu hứng về bong bóng. Meta đang sa thải một số nhân viên trong bộ phận AI. Cổ phiếu công nghệ AI đang trải qua một tuần giảm giá. GPT-5 đã khiến rất nhiều người thất vọng.

Những nhà tiên tri bi quan đang có khoảnh khắc của mình.

Nhưng dù việc theo dõi sự lên xuống của câu chuyện này có thú vị đến đâu, thì những nhà tiên tri bi quan vẫn sai. Mọi thứ không u ám như mọi người tưởng tượng, và tôi nghĩ có những lý do vững chắc khiến nó trông bi quan thoạt nhìn.

Bản ghi chép này sẽ trình bày lý do tại sao chúng ta đang nghe thấy câu chuyện này ở khắp nơi, những gì mọi người đang quên về cách AI hoạt động, và chúng ta sẽ đi đâu tiếp theo.

Hãy để tôi chỉ ra những gì mọi người đang bỏ lỡ.

Tuần này, các tiêu đề xuất hiện ở khắp nơi. Sam Altman thừa nhận chúng ta đang ở trong bong bóng AI. Meta đóng băng việc tuyển dụng AI sau đợt chi tiêu xa xỉ. MIT phát hiện 95% dự án AI doanh nghiệp đang thất bại. Những nhà tiên tri bi quan đang có khoảnh khắc của mình.

Nhưng đây là những gì thực sự đang xảy ra, đằng sau những ồn ào.

Cơn bão hoàn hảo

Hiện tại, bốn yếu tố đang hội tụ để tạo nên câu chuyện bong bóng này, và nếu bạn không thấy cách chúng khớp với nhau, bạn sẽ bỏ lỡ những gì thực sự đang diễn ra.

Thứ nhất, mọi người đang khao khát một câu chuyện mới. Chúng ta đã dành hàng tháng trời xây dựng GPT-5 như một vị cứu thế thứ hai. Khi nó ra mắt tuần trước và người dùng thấy nó lạnh lùng, thiếu cá tính, thậm chí kém hơn GPT-4 ở một số khía cạnh, phản ứng dữ dội đã đến nhanh chóng và gay gắt. Sam Altman đã phải đưa ra lời xin lỗi công khai hiếm hoi – “Chúng tôi đã hoàn toàn mắc lỗi” – và giờ đây hàng nghìn người dùng đã ký đơn yêu cầu khôi phục các mô hình cũ. Con lắc thổi phồng đã đung đưa quá xa; giờ đây nó đang đung đưa trở lại với sức mạnh báo thù.

Thứ hai, việc tái cấu trúc bộ phận AI của Meta đã xuất hiện trên các tin tức đúng vào thời điểm tồi tệ nhất. Sau nhiều tháng chi trả các gói lương khổng lồ cho bất kỳ ai có thể đánh vần “transformer”, họ đột ngột đóng băng tuyển dụng và công bố tái tổ chức thành bốn đơn vị riêng biệt. Hình ảnh này thật tệ hại, dù thực tế phức tạp hơn.

Thứ ba, chính Sam đã thốt ra từ ngữ kỳ diệu tại bữa tối với các phóng viên vào thứ Hai. “Chúng ta đang ở giai đoạn mà các nhà đầu tư nói chung đang quá phấn khích về AI? Ý kiến của tôi là có.” Ông tiếp tục so sánh với kỷ nguyên dot-com, cảnh báo rằng “ai đó sẽ bị bỏng” vì các startup AI bị định giá quá cao. Khi CEO của OpenAI nói về bong bóng, cả thế giới lắng nghe.

Thứ tư, nghiên cứu của MIT rơi xuống như một quả bom giữa tất cả những điều này. 95% các dự án thí điểm AI tạo sinh của doanh nghiệp thất bại trong việc mang lại lợi nhuận đáng kể. Các công ty đã đổ 35-40 tỷ USD vào AI tạo sinh mà hầu như không có gì để chứng minh. Thời điểm không thể tồi tệ hơn cho những người lạc quan về AI.

Thị trường đang phản ứng một cách dễ đoán. Cổ phiếu công nghệ giảm. Nvidia giảm 3,5% trong tuần này. Câu chuyện đã lan tỏa.

Nhưng các câu chuyện quyến rũ chúng ta chính vì chúng đơn giản hóa. Chúng biến thực tế lộn xộn thành những câu chuyện gọn gàng. Và câu chuyện bong bóng này đang bỏ lỡ năm sự kiện quan trọng làm thay đổi hoàn toàn bức tranh.

Thứ nhất: Trường hợp sử dụng chatbot đang bão hòa, và Sam thực sự đang trung thực về điều đó. Trong cùng cuộc phỏng vấn mà mọi người trích dẫn về bong bóng, ông đã nói điều gì đó thú vị hơn: ChatGPT có 700 triệu người dùng hàng tuần và “sắp tới hàng tỷ người mỗi ngày sẽ nói chuyện với ChatGPT.” Giao diện chatbot đã đủ tốt. Việc làm cho mô hình thông minh hơn không còn thay đổi cơ bản trải nghiệm đó nữa. Đây không phải thất bại; đây là sự trưởng thành của thị trường trong một ứng dụng cụ thể.

Thứ hai: Sự tiến bộ chưa dừng lại; nó đang chuyển sang những nơi mà hầu hết mọi người không nhìn thấy. Hãy lấy cuộc tranh luận đang sôi nổi trên X hiện nay về việc GPT-5 Pro có vừa tạo ra một chứng minh toán học thực sự mới hay không. Sự đồng thuận đang nổi lên là có, đó là sự đổi mới thực sự, nhưng khác với sự đổi mới của con người – tính toán brute force qua không gian vấn đề thay vì những bước nhảy trực giác. Sự tinh tế của sự phân biệt đó bị mất đối với hầu hết người quan sát, nhưng nó quan trọng vô cùng để hiểu AI đang hướng tới đâu.

Thứ ba: Trên bất kỳ tiêu chuẩn nào chưa bão hòa, sự tiến bộ tiếp tục theo cấp số nhân. Đánh giá tự trị của METR là tiêu chuẩn yêu thích hiện tại của tôi vì nó chưa đạt đỉnh. Nó chỉ đơn giản hỏi: một AI có thể hoàn thành nhiệm vụ mà một con người lành nghề mất X giờ, thành công ít nhất 50% thời gian không? Chúng ta tiếp tục nhân đôi khả năng cứ vài tháng. Không có cao nguyên. Không có chậm lại.

Thứ tư: Chúng ta vẫn đang thiếu hụt nghiêm trọng về chip, và đây là dấu hiệu mà mọi người đang bỏ lỡ. Trong cùng bữa tối mà Sam nói về bong bóng, ông thừa nhận: “Chúng tôi có các mô hình tốt hơn và chúng tôi không thể phát hành chúng vì chúng tôi không có năng lực.” Hãy nghĩ về điều đó. OpenAI đã xây dựng các mô hình thông minh hơn mà họ không thể triển khai vì nhu cầu cho các mô hình hiện tại quá cao. Anthropic đối mặt với cùng ràng buộc. Nếu sự quan tâm đến AI đang nguội lạnh, liệu chúng ta có thiếu hụt chip không?

Thứ năm: Việc tái cấu trúc của Meta không phải là rút lui; đó là chuẩn bị cho giai đoạn tiếp theo. Bản ghi nhớ nội bộ của giám đốc AI mới của họ, bị rò rỉ hôm qua, không nghe như sự đầu hàng: “Siêu trí tuệ đang đến, và để nghiêm túc với nó, chúng ta cần tổ chức xung quanh các lĩnh vực then chốt sẽ quan trọng để đạt được nó.” Đó không phải ngôn ngữ của một công ty đang rút khỏi AI.

Nghiên cứu của MIT xứng đáng được xem xét kỹ lưỡng hơn vì mọi người đang diễn giải nó ngược chiều. Đúng vậy, 95% dự án AI doanh nghiệp đang thất bại. Nhưng hãy nghĩ về ý nghĩa của điều đó: 95% công ty đang cố gắng triển khai AI đến mức họ chạy các dự án thí điểm. Tín hiệu nhu cầu đang vang dội.

Quan trọng hơn, hãy nhìn vào những gì 5% thành công đang đạt được. Nghiên cứu đề cập đến các startup nhảy từ zero lên 20 triệu USD doanh thu trong vòng một năm. Các công ty lâu năm thấy những gì họ gọi là “lợi ích theo cấp số nhân” trong năng suất. Những thất bại không phải về giới hạn của AI – chúng về triển khai. Các công ty cố gắng xây dựng công cụ riêng thay vì hợp tác. Tập trung vào sai trường hợp sử dụng. Thiếu cơ sở hạ tầng dữ liệu phù hợp. Hoàn toàn bỏ qua quản lý thay đổi văn hóa.

Nếu AI không hoạt động, các công ty sẽ thử một lần và bỏ cuộc. Thay vào đó, họ thất bại và ngay lập tức thử lại, vì họ đã thấy điều gì xảy ra với những người làm đúng. Đó không phải hành vi bong bóng; đó là nhận thức về những rủi ro tồn vong.

Những gì câu chuyện bong bóng hoàn toàn bỏ lỡ là chúng ta đang chơi trò chơi luật mũ, và động lực luật mũ giải thích mọi thứ kỳ lạ mà chúng ta đang thấy.

Trong thế giới luật mũ, các công ty làm đúng AI không thấy cải thiện 20%. Họ thấy biến đổi 10x. Khi đó là những rủi ro, việc tiếp tục đầu tư là hợp lý dù xác suất thành công thấp. Giá trị kỳ vọng vẫn dương.

Điều này mở rộng đến các nhà sản xuất mô hình. Khi cải thiện trí tuệ theo luật mũ, và khi chiếm lĩnh thậm chí một phần nhỏ thị trường AI có thể nghĩa là định giá nghìn tỷ USD, việc chi hàng tỷ cho tài năng và tính toán không phải là sự phấn khích vô lý – đó là phân bổ vốn hợp lý trong thị trường người thắng lấy hầu hết.

Sự hợp nhất mà chúng ta đang chứng kiến – ít phòng thí nghiệm hơn cạnh tranh nghiêm túc ở biên giới – thực sự báo hiệu sự trưởng thành của thị trường, không phải động lực bong bóng. Amazon đã lặng lẽ nhường cuộc đua mô hình (ít nhất trông như vậy). Microsoft đã chọn làm nhà cung cấp cơ sở hạ tầng thay vì cạnh tranh trực tiếp với OpenAI. Apple đang vật lộn chỉ để duy trì sự liên quan. Đây không phải hành vi bạn thấy trong bong bóng, nơi mọi người đổ xô vào bất kể lợi thế cạnh tranh. Đây là định vị chiến lược của các bên hiểu rõ chi phí thực sự.

Nghịch lý của thảo luận bong bóng

Tôi đã sống qua các bong bóng thực sự. Dot-com năm 2000. Nhà ở năm 2008. Crypto năm 2021. Đây là điều tôi biết: một điều bạn không bao giờ thấy trong bong bóng là mọi người nói về bong bóng.

Trong bong bóng thực sự, những người hoài nghi bị loại bỏ như khủng long. Tài xế taxi của bạn đang đưa lời khuyên cổ phiếu. Bà của bạn muốn biết cách mua NFT. Mọi người đều là tín đồ thực thụ, và những giọng nói cảnh báo ít ỏi bị át đi bởi hợp xướng “lần này khác rồi”.

Hiện tại? Chúng ta đang có những cuộc thảo luận rộng rãi, nghiêm túc về việc liệu AI có bị thổi phồng không. Financial Times đang đăng các bài viết hoài nghi. Ngay cả những người lạc quan cũng thêm các lưu ý.

Đó không phải tâm lý bong bóng. Đó là phần giữa lộn xộn của một sự biến đổi thực sự.

Chúng ta không ở trong bong bóng. Chúng ta đang ở giai đoạn chuyển tiếp từ những chiến thắng dễ dàng, dễ thấy sang các ứng dụng khó khăn hơn, giá trị hơn.

Kỷ nguyên chatbot đã mang lại cho mọi người điều gì đó hữu hình. Mẹ tôi sử dụng ChatGPT. Giai đoạn ngạc nhiên đó đang kết thúc, không phải vì AI ngừng cải thiện, mà vì chúng ta đã bình thường hóa nó. Giờ đây chúng ta đang chuyển sang tự động hóa doanh nghiệp, hệ thống agentic, các ứng dụng chuyên biệt. Những thứ này ít dễ thấy hơn nhưng biến đổi hơn.

Một người tiêu dùng không thể thấy khi một công ty dược phẩm sử dụng AI để thiết kế hợp chất thuốc mới nhanh gấp 10 lần. Họ không thể thấy khi một công ty logistics tối ưu hóa lộ trình để tiết kiệm hàng triệu USD nhiên liệu. Họ không thể thấy khi một công ty luật tự động hóa xem xét tài liệu để xử lý các vụ việc trước đây không khả thi về kinh tế. Nhưng những biến đổi vô hình này là nơi giá trị thực sự nằm.

Đúng vậy, có bọt bèo. Mọi startup đang dán một hộp “Bạn muốn xây dựng gì hôm nay?” lên trang chủ, tuyệt vọng sao chép thành công của Lovable. Airtable vừa làm vậy, và thực lòng, họ nên biết rõ hơn. Nhưng bọt bèo không phải bong bóng. Bọt bèo là những gì xảy ra khi tạo giá trị thực sự thu hút kẻ bắt chước.

Những gì chúng ta đang chứng kiến không phải bong bóng vỡ. Đó là một ngành công nghiệp đang trưởng thành. Sự chuyển dịch từ “AI sẽ thay đổi mọi thứ vào ngày mai” sang “AI sẽ thay đổi mọi thứ, nhưng nó sẽ lộn xộn và đòi hỏi công sức”.

Khi Sam nói OpenAI dự định chi hàng nghìn tỷ USD cho trung tâm dữ liệu, ông không nói chuyện bong bóng. Ông đang nói về việc đáp ứng nhu cầu thực sự mà họ hiện không thể phục vụ. Các công ty đổ hàng tỷ vào cơ sở hạ tầng AI không say sưa với thổi phồng. Họ đã tính toán, và ngay cả với tỷ lệ thất bại cao, giá trị kỳ vọng vẫn dương.

Câu chuyện muốn đơn giản: AI bị thổi phồng, giờ thực tế đang trở lại. Nhưng thực tế tinh tế hơn: AI đang mang lại giá trị biến đổi, nhưng chỉ cho những ai tìm ra cách triển khai. Công nghệ hoạt động. Thách thức là tổ chức, văn hóa, chiến lược.

Chúng ta không ở trong bong bóng. Chúng ta đang ở trong cơn sốt vàng nơi hầu hết thợ đào thất bại vì họ không biết cách đãi vàng, không phải vì không có vàng. Và khác với hầu hết cơn sốt vàng, cơn này chỉ mới bắt đầu. Sự biến đổi AI thực sự – những thứ nhàm chán, giá trị, doanh nghiệp thực sự thay đổi cách nền kinh tế hoạt động – chỉ mới khởi đầu.

Hãy hoài nghi về thổi phồng. Nhưng hãy hoài nghi tương đương về bi quan. Sự thật, như luôn luôn, lộn xộn và thú vị hơn bất kỳ câu chuyện nào.