Bài 6: Đường trung bình di động (Moving average)

Photo by <a href="https://unsplash.com/@nampoh">Maxim Hopman</a> on <a href="https://unsplash.com/">Unsplash</a>

Bài viết đã giản lược các công thức toán học. Bạn có thể đọc bản đầy đủ tại đây.

Trong Bài: 5 Phân tích chart cổ điển, chúng ta đã học về cách giao dịch cơ bản dựa trên mức kháng cự và mức hỗ trợ. Chiến lược đó sẽ phát huy hiệu quả khi giá đang có xu hướng đi ngang, tức là giá di chuyển trong trading range. Nếu giá tăng mạnh đến mức phá kháng cự và khởi động một xu hướng tăng mới như hình 1, chúng ta có thể đã bỏ lỡ cơ hội khi bán ra lúc giá chạm vào kháng cự.

Hình 1: Giá cổ phiếu TCX phá ra khỏi trading range và bắt đầu xu hướng tăng mới. Chúng ta cần phương pháp để bắt được cơ hội tăng này.

Để ý rằng, khi giá tiếp cận kháng cự, giá đang tăng với khối lượng lớn hơn bình thường. Điều đó chứng tỏ có lực mua mạnh đang đẩy giá cổ phiếu lên. Khi giá tăng lên tạo nên một xu hướng mới, chúng ta cần công cụ để giao dịch trong lúc thị trường có xu hướng. Công cụ phổ biến thường được sử dụng là đường trung bình di động (moving average).

Simple moving averages

Moving average (MA) phản ánh giá trị trung bình của giá trong một khoảng thời gian (khoảng thời gian được dùng để tính MA được gọi là window). MA5 sẽ cho thấy giá trung bình trong 5 ngày qua. Kết nối các giá trị MA lại sẽ cho ta đường trung bình di động (hình 2).

Hình 2: Đường MA20 (đường màu xanh) thể hiện giá trung bình trong khoảng thời gian 20 ngày của cổ phiếu MWG.

Simple MA được sử dụng rộng rãi bởi vì chúng dễ tính toán trong thời kỳ máy tính chưa được phổ biến. Tuy nhiên, simple MA có khuyết điểm: chúng thay đổi 2 lần khi tính giá trị trung bình mới cho mỗi giá mới.

Đầu tiên, simple MA thay đổi khi có thông tin giá mới đến. Điều này là tốt vì chúng ta muốn MA phản ảnh mức giá mới. Điều không tốt là MA thay đổi một lần nữa khi giá cũ bị bỏ ra ngoài vì đã năm ngoài window. Khi một mức giá cao bị bỏ ra, simple MA sẽ giảm. Khi một mức giá thấp bị bỏ ra, simple MA sẽ tăng lên. Những sự thay đổi này không thể hiện bất cứ sự thay đổi nào đối với thị trường hiện tại.

Vấn đề này sẽ nghiêm trọng hơn khi sử dụng window ngắn nhưng cũng không quá tệ đối với window dài. Nếu bạn sử dụng MA10, việc bỏ đi giá trị cuối cùng có thể làm rung lắc đường MA bởi vì mỗi ngày đóng góp 10% vào tổng giá trị. Mặt khác, nếu bạn sử dụng MA200, mỗi ngày đóng góp chỉ 0.5% nên bỏ đi một ngày sẽ không gây ra ảnh hưởng nhiều.

Đó là lý do tại sao những nhà giao dịch hiện tại sử dụng exponential moving averages.

Tâm lý thị trường

Moving average là tập hợp các “ảnh chụp màn hình” thị trường - nó kết hợp giá trong một khoảng thời gian. Thị trường bao gồm một đám đông, và độ dốc của đường MA xác định hướng quán tính của đám đông. Đường trung bình di động đại diện cho sự đồng thuận trung bình về giá trị trong khoảng thời gian đang xem xét.

Thông điệp quan trọng nhất của moving average là hướng đi của độ dốc của nó. Khi đường MA dốc lên, nó cho thấy đám đông đang trở nên lạc quan - bullish. Khi nó giảm xuống, nó cho thấy đám đông đang bi quan hơn - bearish. Khi giá tăng lên trên đường trung bình di động, đám đông đang muốn tăng nhiều hơn trước. Khi giá giảm xuống dưới đường trung bình di động, đám đông đang muốn giảm nhiều hơn trước.

Exponential moving averages

Exponential moving average (EMA) là công cụ trend-following tốt hơn bởi vì nó đánh trọng số dữ liệu mới nhất cao hơn và phản ứng với sự thay đổi nhanh hơn so với simple MA. Đồng thời, EMA không “giựt” khi phản ứng với việc bỏ dữ liệu cũ vượt ra ngoài window.

EMA có 2 ưu điểm so với simple MA. Đầu tiên, nó gán trọng số lớn hơn và giá của ngày mới nhất. Cảm xúc mới nhất của đám đông là quan trọng hơn. Trong EMA10 (EMA 10 ngày), giá đóng cửa đóng góp 18% vào giá trị EMA, trong khi simple MA đều xem đóng góp của mọi ngày là 10%. Thứ hai, EMA không bỏ đi dữ liệu cũ như cách của simple MA. Dữ liệu cũ dần dần được đánh trọng số nhỏ hơn và dần dần “phai nhạt”, giống nhau cảm xúc của những người trader đã phai nhạt theo thời gian.

Chọn độ dài cho đường trung bình di động

Window càng hẹp sẽ khiến cho EMA càng nhạy cảm hơn với sự thay đổi của giá. Nó có thể bắt được trend sớm hơn nhưng cũng sẽ dẫn tới nhiều whipsaw hơn. Whipsaw là những tín hiệu giao dịch nhanh chóng đảo chiều, hay có thể hiểu là những tín hiệu giả. EMA có window rộng hơn thường ít whipsaw hơn nhưng cũng bỏ lỡ điểm đảo chiều một khoảng khá rộng.

Hầu hết các traders chọn sử dụng EMA đâu đó giữa 10 và 30 ngày. Đường trung bình di động không nên ngắn hơn 8 ngày để tránh mất đi mục đích là công cụ xác định xu hướng. Tôi sử dụng window 22 ngày (có 22 ngày giao dịch trong tháng) và 26 (nửa số tuần giao dịch trong năm).

Hình 3: Đường Simple MA22 (màu xanh lá) và đường EMA22 (màu xanh dương) thể hiện xu hướng giá của cổ phiếu MWG.

Trong hình 3, đường EMA22 bám sát giá hơn so với đường Simple MA22. Điều đó cho thấy đường EMA phản ứng nhanh nhạy với những thay đổi của thị trường tốt hơn so với đường Simple MA.

Đừng thay đổi những tham số của indicator trong lúc tìm kiếm cơ hội giao dịch. Điều chỉnh tham số sẽ khiến cho bạn đem những tâm lý của bạn vào trong giao dịch và mất đi ý nghĩa quan trọng nhất của nó, đó là sự khách quan.

Quy tắc giao dịch

Những nhà giao dịch nghiệp dư sẽ cố gắng dự đoán tương lai. Những nhà giao dịch chuyên nghiệp không cố gắng dự đoán tương lai, họ đo lường sức mạnh tương đối của bò và gấu, quan sát xu hướng và quản lý vị thế của họ.

Moving averages giúp chúng ta giao dịch theo hướng của xu hướng. Khi EMA tăng lên, tốt nhất là nên giao dịch theo phía mua, và khi nó giảm, nên giao dịch theo phía bán.

1. Khi EMA tăng lên, giao dịch theo phía mua. Mua khi giá giảm xuống gần đường trung bình di động (hình 4). Một khi bạn đã mua, đặt stop loss bên dưới minor low mới nhất, và di chuyển nó lên điểm hòa vốn ngay khi giá đóng cửa tăng cao hơn.

Hình 4: Giá giảm xuống trong xu hướng đi lên (EMA đi lên), tiếp cận đường EMA cho ta cơ hội mua vào (những mũi tên màu xanh).

2. Khi EMA giảm xuống, giao dịch theo phía bán. Bán khống khi giá hồi phục hướng lên đường EMA (hình 5).

Hình 5: Giá đang trong xu hướng giảm (đường EMA dốc xuống) cho ta những cơ hội bán khống khi giá tăng lên gần đường EMA.

3. Khi EMA đi ngang (flat), nó thể hiện sự thiếu định hướng trong thị trường (hình 6). Vì thị trường đang không có xu hướng rõ ràng, đừng giao dịch bằng các phương pháp trend-following.

Hình 6: Cổ phiếu HPG đã từng trong giai đoạn không thể hiện xu hướng rủi ro (khu vực hình chữ nhật màu xanh). Trong giai đoạn, chúng ta không nên trade bằng đường EMA mà nên trade theo mức kháng cự và hỗ trợ.

Dual EMAs

EMA dài hơn thể hiện sự đồng thuận về mặt giá trị trong dài hạn. EMA ngắn hơn thể hiện sự đồng thuận về mặt giá trị trong ngắn hạn.

Hãy giữ tỷ lệ giữ chúng khoảng 2:1. Ví dụ, có thể chọn 26 tuần và 13 tuần EMA trên biểu đồ tuần, hoặc 22 ngày và 11 ngày trên biểu đồ ngày. Nó có thể đơn giản hơn và hiệu quả hơn khi sử dụng cùng một cặp giá trị (ví dụ 26/13 hoặc 22/11) cho toàn bộ các khung thời gian: hàng tuần, hàng ngày, hoặc thậm chí là trong ngày (hình 7).

Hình 7: EMA13 (đường màu cam) và EMA26 (đường màu xanh lá) tạo thành Dual EMAs của mã cổ phiếu MWG.

Đường có window ngắn hơn được gọi là fast EMA, đường có window dài hơn được gọi là slow EMA.

Giá trị thị trường (price), giá trị nội tại (value) và vùng giá trị (value zone)

Những nhà phân tích cơ bản thực hiện nghiên cứu giá trị nội tại trên các bản báo cáo hằng năm. Những nhà phân tích kỹ thuật có thể định nghĩa giá trị (value) là khu vực giữa fast và slow EMAs. Một trong những đường EMAs này sẽ phản ánh sự đồng thuận về giá trị trong ngắn hạn và đường còn lại sẽ phản ánh sự đồng thuận về giá trị trong dài hạn. Value có thể nằm đâu đó trong vùng (zone) giữa 2 đường trung bình di động này (hình 8).

Hình 8: Value zone của cổ phiếu FPT được tại thành từ Dual EMA 13 và 26 ngày.

Dual EMAs cho ta cách giao dịch theo xu hướng:

1. Bạn nên mua khi giá giảm về value zone thay vì mua với giá cao.

2. Tương tự, chờ cho giá hồi phục vào value zone để bán thay vì bán khi giá rớt.

Hình 9: Giá cổ phiếu TCX đã pullback ngược về value zone, chúng ta có 2 cơ hội mua là 2 mũi tên màu xanh dương. Slow EMA đảo chiều cho thấy xu hướng tăng có thể đã kết thúc.

Quay lại hình 1 ở đầu bài, chúng ta có thể thực hiện giao dịch bằng Dual EMAs khi có xu hướng mới như trong hình 9. Có những lần giá kéo ngược (pullbacks) vào trong value zone (mũi tên khi EMA dốc lên), đó là những cơ hội mua vào một cách an toàn.

Sự đảo ngược hướng xuống của slow EMA đánh dấu sự kết thúc uptrend. Xu hướng bây giờ là giảm, EMAs dốc xuống. Khi giá pullback vào value zone, đây là cơ hội để bán khống.

Áp dụng những quy tắc này sẽ bạn trở thành một nhà giao dịch lý trí. Một khi bạn biết được cách định nghĩa giá trị, bạn có thể mua tại hoặc thấp hơn value và bán cao hơn value.

Chúc các bạn luyện tập thành công!