Bài 2: Thị trường chứng khoán - Hiểu một cách đơn giản

Chứng khoán là một phần sở hữu công ty (xem bài viết trước để hiểu chi tiết hơn), thị trường là nơi người mua gặp người bán. Vậy thị trường chứng khoán, hiểu đơn giản là nơi mà người mua chứng khoán gặp người bán chứng khoán. Có thể hình dung thị trường chứng khoán giống như cái chợ cũng được.

Tiếp nối ví dụ quán cà phê trong bài viết trước cho dễ hình dung. Tôi có quen một anh bạn thân có kiến thức về lĩnh vực cà phê. Tôi và bố tôi muốn đề nghị anh bạn này tham gia cùng. Anh ấy góp một số tiền vào quán, đổi lại anh ấy sẽ nắm giữ 20% cổ phần để đổi lấy số tiền vốn mới.

Ngay khoảnh khắc chúng tôi thỏa thuận giá cả và bắt tay nhau, một thị trường chứng khoán đã được hình thành. Ở đó:

- Hàng hóa: Là quyền sở hữu quán cà phê (cổ phiếu).

- Người bán: Là tôi và bố.

- Người mua: Là anh bạn thân.

- Kết quả: Quán có thêm tiền để phát triển, còn anh bạn chính thức trở thành cổ đông.

Thực tế, chỉ cần ở đâu có người mua và người bán thỏa thuận với nhau, ở đó có thị trường. Nhưng nếu mỗi lần muốn mua cổ phiếu của một công ty nào đó mà ta phải xách xe đến tận nhà để hỏi mua thì quá bất tiện. Đó là lý do thị trường chứng khoán online ra đời.

Thay vì phải gặp mặt trực tiếp, giờ đây tất cả chúng ta chỉ cần một chiếc điện thoại có internet. “Cái chợ” online này (thường được gọi là Sàn giao dịch) sẽ tập hợp hàng ngàn người mua và người bán lại một chỗ.

Bạn có thể nhìn tấm hình bên trên — đó là bảng điện, nơi hiển thị giá cả của các doanh nghiệp đang được mua bán. Đừng lo lắng nếu bạn thấy nó rối mắt. Bạn chỉ cần hiểu đơn giản: Đây chính là cái bảng giá ở cổng chợ. Nó cho bạn biết hôm nay người ta đang trả giá bao nhiêu cho cổ phiếu của các công ty như sữa Vinamilk, ngân hàng Vietcombank hay tập đoàn Hòa Phát.

Mặc dù thị trường chứng khoán có thể xuất hiện ở bất cứ nơi nào người mua gặp người bán, chúng ta thường mặc định tự ngầm hiểu với nhau rằng thị trường chứng khoán nơi mua bán chứng khoán online như trong hình. Thế nên, từ nay về sau, khi nghe “thị trường chứng khoán” thì bạn tự hiểu rằng những người mua và bán chứng khoán thường lên đây để giao dịch với nhau.

Đầu tư chứng khoán thường được hiểu đơn giản là mua thấp bán cao (không phải mua đáy bán đỉnh). Tức là mua chứng khoán với giá thấp và bán lại với giá cao để hưởng phần chênh lệch.

Quay lại ví dụ quán cà phê: Anh bạn thân của tôi muốn mua 20% cổ phần vì anh ta tin rằng sau 2-3 năm nữa, quán sẽ không chỉ có một chi nhánh mà là mười chi nhánh. Khi đó, giá trị của 20% mà anh ta nắm giữ sẽ cao hơn rất nhiều so với số tiền anh ta bỏ ra ban đầu.

Ngoài ra, anh ta còn được chia lợi nhuận (cổ tức) mỗi năm từ doanh thu của quán. Vậy là nhà đầu tư có hai nguồn lợi: Sự tăng trưởng giá trị tài sản và Lợi nhuận được chia.

Có nhiều trường phái đầu tư chứng khoán khác nhau, nhưng chung quy lại gồm có 2 trường phái: phân tích cơ bản và phân tích kỹ thuật.

Trường phái này tập trung vào sự thay đổi của cung và cầu. Bạn nghiên cứu các biểu đồ giá (như hình bên dưới) để dự đoán hành vi của đám đông.

Cách hiểu đơn giản: Bạn không cần biết quán cà phê đó pha hạt gì, ai là chủ quán, bạn chỉ cần thấy dòng người đang xếp hàng dài chờ mua thì bạn biết rằng giá trị của nó sắp tăng (vì lợi nhuận tăng làm nhu cầu mua cổ phiếu tăng). Bạn mua vào trước và bán ra khi đám đông tranh giành nhau mua.

Trọng tâm: Biểu đồ, con số, và tâm lý đám đông.

Trường phái này tập trung vào khả năng kinh doanh của doanh nghiệp. Bạn sẽ dành thời gian đọc các con số như ở hình bên dưới (doanh thu, lợi nhuận, nợ nần...).

Cách hiểu đơn giản: Bạn vào tận bếp quán cà phê để xem máy móc có tốt không, nhân viên có nhiệt tình không, nguyên liệu nhập giá bao nhiêu. Bạn mua cổ phiếu vì tin rằng với cách vận hành này, quán chắc chắn sẽ sinh lời bền vững.

Trọng tâm: Báo cáo tài chính, mô hình kinh doanh, năng lực ban lãnh đạo.

Cá nhân tôi sẽ không đưa ra câu trả lời cho câu hỏi này vì nó phụ thuộc rất nhiều vào sở thích, niềm tin, và phong cách của mỗi nhà đầu tư.

Theo tôi, đừng quá quan trọng phong cách đầu tư. Phong cách đầu tư không nói lên được gì nhiều. Nó không quyết định bạn có kiếm được nhiều tiền từ thị trường hay không. Điều quan trọng là bạn cần dùng đúng công cụ để trả lời cho câu hỏi mà bạn quan tâm.

Ví dụ, bạn muốn biết sắp tới có lượng cầu lớn vào cổ phiếu A hay không, bạn có thể dùng phân tích kỹ thuật để trả lời câu hỏi đó. Nếu bạn muốn biết doanh nghiệp có đang vay nợ nhiều hay không, bạn cần phân tích cơ bản để biết được doanh nghiệp đang nợ bao nhiêu, có tạo thành gánh nặng cho doanh nghiệp không.