AI – Người bạn đồng hành hay “kẻ thay thế” không mời?

Tôi không biết bạn thế nào, nhưng lần đầu tôi trò chuyện với ChatGPT, tôi cảm thấy... run.

Không phải vì nó trả lời quá thông minh. Mà vì tôi chợt nhận ra: mình không còn là "người duy nhất biết viết" nữa.

Nhưng sâu trong đó là một cảnh báo: Khi con người không còn cần thiết trong thị trường lao động.

Nghe hơi kịch tính? Nhưng hãy nhìn lại: chỉ trong vòng chưa đầy 2 năm, AI đã đi từ một công nghệ “cho vui” trở thành cỗ máy nghiêm túc có khả năng thay đổi – và thay thế – rất nhiều công việc vốn thuộc về con người.

Tôi còn nhớ, cuối năm 2022, ChatGPT xuất hiện và lập tức tạo ra một "vụ nổ âm thầm". Không quảng cáo rầm rộ. Không cần một chiến dịch truyền thông bài bản. Chỉ sau vài tháng, nó có mặt ở khắp nơi – từ bàn làm việc của marketer cho đến bài kiểm tra của học sinh cấp 2.

Tại Việt Nam, sự xuất hiện của ChatGPT chẳng khác gì tiếng súng lệnh cho một cuộc đổ bộ ồ ạt của những “trợ lý ảo”: Gemini, Claude, Grok, Copilot... Cứ mỗi lần bạn mở một ứng dụng lên, lại có thêm một cái tên AI mới lấp ló chào mời.

Từ việc viết nội dung, xử lý email, lên kế hoạch truyền thông đến việc… xả stress – AI len lỏi vào từng ngóc ngách đời sống của dân văn phòng.

Hãy tưởng tượng một buổi sáng đầu tuần:

Bạn mở máy, chưa kịp pha cà phê thì trợ lý AI đã gửi thông báo: “Báo cáo tuần đã hoàn tất. Đã tổng hợp dữ liệu, phân tích chi tiết và đề xuất chiến lược.”

Bạn thở phào. Nhưng rồi bạn ngước mắt lên... và bắt đầu lo.

Nếu công việc của bạn chỉ cần vài cú click là xong – thì bạn có thật sự cần thiết nữa không?

Khác với những cuộc cách mạng trước, AI không chỉ thay thế lao động tay chân.

Nó thay cả trí óc. Cả sự sáng tạo. Cả tư duy.

Ngành sáng tạo nội dung, thiết kế, marketing – vốn là “đặc quyền của loài người” – giờ cũng đang lung lay. AI có thể viết bài, dựng video, thiết kế banner. Đôi khi còn nhanh hơn, đẹp hơn, “chuẩn SEO” hơn cả những người đã làm nghề 5–10 năm.

Chúng ta – những người từng tự hào với danh xưng người sáng tạo – giờ đang dần trở thành người kiểm tra đầu ra của AI.

Có người bảo: “Tôi làm luật, làm y, làm phần mềm… AI đâu thay được!”

Chà, nghe thì có lý. Nhưng thực tế đang phản bác từng chút một.

Các công ty luật bắt đầu dùng AI để soạn hợp đồng, tra cứu luật, viết luận cứ.

Các startup y tế dùng AI để chuẩn đoán hình ảnh X-quang, phát hiện bệnh sớm.

Các công ty công nghệ... dần giảm số lượng lập trình viên junior – vì giờ, AI đã code được 80% phần việc của họ.

Bạn có thể không mất việc hôm nay. Nhưng có thể sẽ không còn được tuyển dụng ngày mai.

Một lập trình viên đi giao hàng. Một phóng viên làm TikTok. Một giáo viên dạy online với AI đứng lớp phụ.

Không phải viễn cảnh dystopia. Đó là thực tế đang diễn ra, thậm chí ở ngay Việt Nam.

AI không chỉ giúp bạn làm việc hiệu quả hơn. Nó đang làm giùm bạn. Và nếu bạn không tiến lên, bạn sẽ bị bỏ lại.

Tôi không phải người bi quan. Tôi vẫn tin vào con người.

Nhưng càng hiểu về AI, tôi càng nhận ra: Chúng ta không thể chống lại nó. Chúng ta chỉ có thể đi cùng nó.

Và nếu bạn đang mỉm cười trước những tiện lợi mà AI mang lại, đừng quên tự hỏi:

Khi AI viết giúp bạn báo cáo, lên kế hoạch, tạo ý tưởng… thì cuối cùng, thứ duy nhất còn lại là kỹ năng bạn có thực sự sở hữu – hay bạn chỉ là người đứng sau một con bot?

Chắc bạn từng nghe câu này:

AI không phải ngày tận thế. Nhưng là một cuộc lọc chậm và âm thầm. Người tồn tại không phải người tài giỏi nhất, mà là người không ngừng học hỏi – để biết khi nào nên dùng AI, khi nào nên tự làm.

Nếu bạn là người đang làm việc trong kỷ nguyên này, hãy nâng cấp bản thân trước khi nâng cấp gói AI.

Vì AI là công cụ. Còn bạn – vẫn là người lái con thuyền… nếu bạn muốn.

Viết bởi một người từng nghĩ mình không thể bị thay thế. Nhưng đang học lại từ đầu, mỗi ngày.