Sau khi đọc “38 bức thư Rockefeller viết cho con trai”, mình rút ra rất nhiều nguyên tắc sống và phát triển bản thân sâu sắc. John D. Rockefeller – xuất phát từ một cậu bé nghèo – đã tự lực vươn lên để trở thành tỷ phú đầu tiên trên thế giới. Ở thời điểm đỉnh cao, ông sở hữu khối tài sản tương đương khoảng 1,5 % GDP Hoa Kỳ, và kiểm soát đến 90% thị phần lọc dầu tại Mỹ với đế chế Standard Oil của ông.
John D. Rockefeller. Ảnh: Google Image
John D. Rockefeller. Ảnh: Google Image

1. Nỗ lực + chăm chỉ > may mắn

Rockefeller không phủ nhận vai trò của may mắn, nhưng hơn hết, ông tin rằng chính sự nỗ lực không ngừng của bản thân mới là yếu tố then chốt giúp con người nắm bắt cơ hội và hiện thực hóa thành công. Với tư duy "Plan for luck", ông không thụ động chờ vận may đến, mà chủ động hoạch định chiến lược, tìm kiếm và tạo ra cơ hội cho chính mình.

Hai bước để lập ra kế hoạch cho bản thân:

1. Xác định mục tiêu: mình muốn trở thành người như thế nào, muốn làm gì?
2. Mình có những nguồn lực, những lợi thế nào. Đây có thể là kỹ năng, năng lực, địa vị, mối quan hệ, tiền bạc, v.v..
Lấy ví dụ từ chính bộ máy lãnh đạo công ty Standard Oil, Rockefeller chứng minh vì sao ông không tin vào sự vận hành ngẫu nhiên của may mắn.
"Giả sử Công ty Standard Oil muốn thực hiện cải tổ bộ máy dựa trên may mắn, tên của tất cả nhân viên công ty phải được bỏ vào một cái thùng lớn, cái tên đầu tiên được rút ra sẽ là chủ tịch (...) Nghe có vẻ nực cười có phải không? Nhưng đó chính là chức năng của sự may mắn."
Ảnh: Google Image
Ảnh: Google Image
Trong thế giới vô định này, không có gì là mãi mãi - kể cả sự giàu sang hay nghèo khổ. Có vận may thì cũng sẽ có vận rủi, nhưng một người nỗ lực bền bỉ với kế hoạch của mình sẽ không cần phụ thuộc vào những yếu tố bất định ấy. Hơn hết, họ còn có khả năng nhìn ra cơ hội trong mỗi tai hoạ.
Khi ngành dầu khí đang cực kỳ hỗn loạn tại Cleveland, 90% doanh nghiệp lao đao trước làn sóng cạnh tranh khốc liệt và đứng trên bờ vực phá sản, Rockefeller không nhìn thấy khủng hoảng – ông chỉ thấy cơ hội để thu mua các đối thủ.
"Nếu lúc đó cha chỉ biết than thở về thời vận của mình và chọn đi theo đám đông, có lẽ cha sẽ nhanh chóng bị thâu tóm, chính cha đã hoạch định nên vận may cho mình. Trên đời chuyện gì cũng có thể xảy ra, ngoại trừ việc không làm mà hưởng."
Trên hành trình phát triển bản thân, việc rèn luyện kỹ năng mềm cùng những thói quen của sự chăm chỉ, ý thức và tinh thần trách nhiệm lâu dài là điều không thể thiếu. Bằng cách này thì dù đối mặt với khó khăn nào cũng sẽ vượt qua được, bởi mọi nỗ lực lớn lao đều bắt đầu từ việc kiên trì với những điều nhỏ nhất.

2. Thiên đường hay địa ngục phụ thuộc vào góc nhìn

“Thiên đường và địa ngục đều là do chính mình tạo nên." “Người lạc quan nhìn thấy cơ hội trong gian khổ, còn người bi quan chỉ nhìn thấy gian khổ trong cơ hội.”
Thái độ của ta là tấm màn lọc quyết định điều gì được phép đi vào và tồn tại trong tâm hồn mình. Tương lai là điều quan trọng, và bất kỳ yếu tố nào ảnh hưởng đến nó đều cần được chọn lọc kỹ lưỡng. Mọi thứ đi vào nội tâm đều mang theo một mục đích — hoặc nuôi dưỡng, hoặc âm thầm phá huỷ một phần bên trong ta. Và việc nuôi dưỡng hay huỷ hoại bản thân hoàn toàn nằm trong tầm kiểm soát của mỗi người, thông qua việc lựa chọn sự lạc quan hay để sự bi quan kiểm soát mọi thứ.
Quyết tâm xây dựng thói quen thay đổi góc nhìn là bước đầu để đối diện với thế giới phức tạp này bằng một thái độ sống tích cực và chủ động. Không chỉ Rockefeller mà cả Carl Jung – nhà tâm lý học người Thụy Sĩ – đều tin rằng việc thay đổi vốn từ vựng có thể thay đổi cả cuộc đời một con người. Khi ta đọc những cuốn sách chất lượng, khi ta thay thế dần những ngôn từ tiêu cực bằng ngôn từ tích cực, não bộ sẽ bắt đầu phản ứng với thế giới theo hướng tích cực hơn — một cách tự nhiên và bền vững.

Đối mặt với sự xúc phạm, tiêu cực từ người khác

"Cha biết rằng bất kỳ sự xúc phạm nhỏ nào cũng có thể làm tổn hại đến lòng tự trọng. Tuy nhiên, lòng tự trọng không phải do ông trời ban tặng, cũng không phải do người khác ban tặng mà là do chính con tạo ra (...). Nếu con giữ vững danh dự của mình thì chẳng ai có thể làm tổn thương con”
Ảnh: Pinterest
Ảnh: Pinterest
Bị xúc phạm là không tránh khỏi, dù ta là ai. Ngay cả các Tổng thống - những người quyền lực nhất thế giới - cũng không tránh khỏi những lời xúc phạm. Điều ta có thể làm đó là không để chúng đánh động bản thân. Khi ta thật sự hiểu rõ bản thân là ai và điều gì phù hợp với mình, ta sẽ giữ được sự bình thản trước mọi sự công kích từ bên ngoài.

3. Không trì hoãn

Lập kế hoạch là một chuyện, thực hiện nó là chuyện khác. Ta thường dễ bị cuốn vào vòng xoáy của sự hoàn hảo khi lên kế hoạch — luôn muốn mọi thứ phải thật chỉn chu, đúng thời điểm, đủ điều kiện, rồi mới dám bắt tay vào hành động. Thế nhưng trên thế giới này tồn tại quá nhiều khả năng ngoài tầm kiểm soát, chuẩn bị kỹ đến đâu cũng không thoát khỏi thiếu sót, sai lầm.
Không có kế hoạch nào hoàn hảo đến mức tránh được mọi thất bại. Nghĩ quá nhiều, chuẩn bị quá lâu đôi khi còn phản tác dụng — khiến ta nản lòng ngay cả trước khi bắt đầu. Một kế hoạch bình thường được thực hiện luôn tốt hơn một kế hoạch hoàn hảo bị bỏ dở.
Sự nản lòng thường kéo theo những lời bào chữa. Ta sẽ bắt đầu tìm mọi lý do để trì hoãn cho đến khi tất cả mọi người — bao gồm chính mình — thật sự tin rằng ta không nên, hoặc không đủ khả năng làm điều đó.
"Mọi thứ đều đang thay đổi, cũng như sự sống và cái chết của con người, không có gì là bất biến. Nhưng vì nỗi sợ bên trong - nỗi sợ hãi về những điều chưa biết, rất nhiều người chống lại sự thay đổi, cho dù hiện trạng không làm họ hài lòng, họ cũng không dám tiến lên một bước."

4. Niềm tin lấn áp năng lực

Khi ước mơ quá lớn, ta thường dễ nghi ngờ bản thân. Thay vì tìm cách nâng cấp năng lực để tiến tới mục tiêu, hầu hết mọi người lại dùng thời gian đó để lo sợ rằng mình sẽ thất bại.
"Nếu một người cực kỳ thông minh chỉ luôn dùng sức mạnh trí tuệ đáng kinh ngạc của mình để chứng minh tại sao mọi việc không thể thành công, thay vì dùng sức mạnh trí óc để dẫn dắt bản thân tìm ra nhiều cách khác nhau để đạt được thành công, thất bại chắc chắn sẽ tìm tới họ.”
Với Rockefeller, khi tin tưởng bản thân sẽ làm được, chúng ta sẽ hình thành những tư duy, kỹ năng cần thiết dẫn tới thành công.
Quan trọng hơn, không nên nhầm lẫn niềm tin với hy vọng. Tin rằng “mình làm được” là sự chủ động: ta sẵn sàng lên kế hoạch, tìm cách giải quyết và kiên trì hành động. Ngược lại, “hy vọng mình sẽ làm được” lại là trạng thái bị động, khi ta trông chờ một yếu tố bên ngoài nào đó đến cứu giúp mình.

5. Đối mặt với thất bại - không sợ hãi, không biện hộ

Đừng nản lòng, chỉ khi bỏ cuộc mới coi là thất bại

Thói quen để nỗi sợ thất bại lấn áp sẽ làm ta đánh mất những cơ hội mà lẽ ra ta đã có. Đón nhận cơ hội dù chưa sẵn sàng, học hỏi trong quá trình, và trưởng thành qua từng bước đi. Chỉ khi còn cảm thấy gian nan, ta mới còn cơ hội học hỏi và phát triển.
“Một con đường đầy gian nan, ngập tràn sự không may mắn và thất bại không chỉ rèn giũa cho chúng ta tính cách mạnh mẽ, mà nó còn rèn luyện năng lực thực tiễn giúp chúng ta làm nên những điều vĩ đại.”
Rockefeller ví nỗi sợ thất bại của con người như việc mài dao trên một tấm vải nhung — dù có kiên trì đến mấy, con dao cũng sẽ chẳng bao giờ sắc bén.

Đừng bao biện cho thất bại, hãy tìm cách để thành công

Một bài học đáng giá đến từ thất bại của thuyền trưởng Schofield – người bạn của Rockefeller: dù thua cuộc, ông không hề viện cớ hay đổ lỗi cho tuổi tác hay sức khỏe để giữ thể diện. Thay vào đó, ông lặng lẽ quay về, luyện tập chăm chỉ hơn để cải thiện bản thân.
Những người càng quan trọng thể diện của bản thân sẽ càng khó chấp nhận sự thất bại. Họ dễ dàng tìm ra đủ lý do để biện minh – nào là hoàn cảnh, sức khỏe, vận may – thay vì nhìn thẳng vào một sự thật đơn giản là mình cần thay đổi. Dần dần, những lời bào chữa ấy trở thành niềm tin: rằng họ thất bại vì “thế này, thế kia”, chứ không phải vì họ chưa đủ nỗ lực hay chưa đủ khả năng.
“Lúc đầu, anh ta vẫn biết lời bào chữa của mình có đôi chút giả tạo, nhưng sau khi sử dụng quá nhiều lần, anh ta ngày càng tin tưởng lý do này là hoàn toàn chính xác, và lời bào chữa này chính là lý do thực sự khiến anh ta không thể thành công.”
Ảnh: Google Image
Ảnh: Google Image

6. Hạ cái tôi xuống để học hỏi

Cho rằng “tôi biết tất”, “tôi hiểu hết” và “xã hội vốn dĩ là như vậy” là những mặc định bảo thủ. Trong một thế giới không ngừng biến động, kiểu tâm lý này là thứ khiến ta dậm chân tại chỗ trong khi mọi thứ xung quanh không ngừng tiến về phía trước. Điều ta biết về một điều gì đó chưa bao giờ là tất cả những gì nó có thể mang lại.
“Lợi nhuận từ việc buôn bán giá trị 1 đô la không bao giờ có thể cạnh tranh được với lợi nhuận từ việc buôn bán giá trị 100 đô la."
Đầu tư cho bản thân là điều cần thiết, việc liên tục trau dồi kỹ năng của bản thân giúp nâng cao giá trị của chính mình. Và khi giá trị bản thân tăng lên, ta tự nhiên thu về nhiều “lợi nhuận” hơn — từ cơ hội, sự tín nhiệm đến thành công lâu dài.

7. Kiên nhẫn nhưng không cố chấp

“Kiên nhẫn không có nghĩa là nuốt trôi cơn giận, cũng không có nghĩa là quỳ gối một cách hèn mọn, kiên nhẫn là một chiến lược.”
Dù là người đồng sáng lập, Rockefeller đã chấp nhận bị gạt tên khỏi công ty khi ông Gardner — một đối tác quan trọng cả về tài chính lẫn danh tiếng — đổi tên công ty từ “Clark-Rockefeller” thành “Clark-Gardner”. Điều đáng nói là ông Clark, đối tác còn lại, cũng không phản đối sự thay đổi này. Rockefeller bị tước sạch địa vị trong chính công ty mình gây dựng. Thế nhưng, ông vẫn đồng ý. Không phải vì nhu nhược, mà vì ông có chiến lược: kiên nhẫn để đạt được điều mình thật sự muốn — vừa giành lại vị thế, vừa đưa công ty phát triển lớn mạnh.
Nếu lúc đó ông để cơn giận hành động, khả năng cao sẽ bị cả hai đối tác — Clark và Gardner — đá ra khỏi công ty của chính mình, mất trắng và làm lại từ đầu. Ông biết rõ mục tiêu của mình, hiểu mình xuất thân thấp kém hơn họ, và lúc đó vẫn đang cần nguồn lực từ cả Clark lẫn Gardner.
Ảnh: Google Image
Ảnh: Google Image
Sự kiện này đã cho thấy tầm nhìn đáng học hỏi của ông vua dầu mỏ. Sự kiên nhẫn của Rockefeller không chỉ có giá trị chiến lược, mà còn là minh chứng cho khả năng làm chủ cảm xúc. Nhờ đó, ông tránh được một tai họa có thể khiến mình mất trắng, đồng thời tạo tiền đề cho bước tiến lớn của công ty về sau.

8. Từ chối kết giao với những người tiêu cực

"Hãy để môi trường xung quanh con trở thành công cụ phục vụ công việc của con chứ không phải là chướng ngại vật.”
Rockefeller tin rằng sự phát triển của một con người — bao gồm cả hoài bão, tư duy lẫn vị thế trong xã hội — đều chịu ảnh hưởng sâu sắc từ những người mà họ giao du. Những lời nói tiêu cực mà ta phải nghe mỗi ngày sẽ dần thấm vào tư tưởng lúc nào không hay, từ đó giới hạn tiềm năng và động lực vươn lên của chính ta.

9. Hãy sống với mục tiêu trong đầu

“Tôi mong mọi người ở đây biết rằng chúng ta sống là phải thực hiện những hành động có ý nghĩa chứ không phải trải qua những năm tháng nhàm chán; chúng ta sống trong cảm xúc chứ không phải trên những con số trên nút bấm điện thoại; chúng ta sống trong suy nghĩ chứ không phải trong không khí; chúng ta nên tính toán thời gian bằng nhịp đập của trái tim với mục tiêu đúng đắn.”
Mỗi người đều có mục tiêu riêng trong cuộc sống, nhưng điểm chung trong hành trình dẫn đến thành công là tìm ra mục đích tồn tại của chính mình — lý do vì sao ta có mặt trên đời này. Khi đã hiểu được điều đó, ta sẽ nỗ lực hết mình để phát huy tối đa năng lực bản thân, không ngừng toả sáng và vươn lên, vượt qua giới hạn của chính mình mỗi ngày.
Văn học Mỹ Sách kỹ năng Trích dẫn sách Bàn về sách Truyền cảm hứng Cuộc sống Kỹ năng nghề nghiệp Kỹ năng mềm Tự học