8000 từ tiếng lóng suýt biến mất và đây là cách mình lôi chúng về

Năm 2014, một trang web tên là tudientienglong.com lặng lẽ tắt thở. Không có thông báo, không có lời chia tay. Một ngày nào đó server không trả lời nữa, và 8000 mục từ tiếng lóng, kết quả của sáu năm cộng đồng góp nhặt, biến mất khỏi internet. Đó là cuốn từ điển tiếng lóng đầu tiên và duy nhất do người Việt làm cho người Việt. Giai đoạn 2008-2014, khi Yahoo!360 và các diễn đàn còn sôi nổi, từ lóng nở rộ theo đó. "Chảnh chọe", "tự sướng", "F.A", "9X đời cuối"... những từ giờ đã quá quen, hoặc đã thành di chỉ khảo cổ, khi đó còn mới và cần ai đó giải thích. Cộng đồng tự kéo nhau vào đóng góp, vote lên những định nghĩa hay nhất, viết ví dụ. Có thời điểm trang có hàng nghìn user và lượt truy cập mỗi ngày.

Rồi nó biến mất. Mình tình cờ đi tìm nghĩa một từ lóng cũ và lần ra cái xác site này trên Google. Quyết định cứu nó.

Tiếng lóng là phần ngôn ngữ chết nhanh nhất. Mười năm trước "9X đời cuối" hay "ozzy" còn ý nghĩa; bây giờ chúng đã là hoá thạch. Hôm nay là "phong sát", "bùng kèo", "mãi keo", "xu cà na", "chằm zn"... Mười năm nữa con cháu sẽ đọc các đoạn chat của chúng ta như đọc văn bia.

Các từ điển chính thống không đụng đến mảng này. Quá thân mật, quá dễ lỗi thời, quá gần "vùng xám" (vulgar, NSFW, slang chính trị). Quá xa những giá trị thuần văn hoá Việt. Nhưng họ quên rằng văn hoá Việt không chỉ bao gồm những tiếng nói thanh cao, mà còn có cả những âm trầm, âm hét, tiếng khóc và tiếng chửi, những từ truyền miệng mà không được cái danh thanh cao để chiễm chệ ngồi vào những cuốn từ điển chính thống và danh giá. Cũng không khác gì ngoài đời là mấy - đường phố thì thuộc về đường phố, cao sang thì thuộc về cao sang. Đường phố có mất đi thì rất thầm lặng và không ai khóc, nhưng cao sang thì được bảo vệ và lồng kính, tôn sùng rằng đây là văn hoá Việt Nam. Chỉ có một cuốn từ điển cộng đồng, do người dùng cập nhật liên tục, mới ghi lại được. Đó là lý do tudientienglong.com từng tồn tại. Và đó là lý do mình quyết định viết tiếp nó. Mình tin rằng đây là một sứ mạng mà không phải riêng mình, mà là mọi người Việt Nam mà có chút tấm lòng muốn gìn giữ văn hoá (đường phố) Việt nên tôn trọng và hãy góp bàn tay đóng góp.

Database cũ là MySQL từ thời PHP, schema thiết kế tuổi 22. Mình viết lại toàn bộ trên Next.js + Postgres + Drizzle, dọn dẹp data dọc đường: spam, trùng lặp, định nghĩa hỏng. AI (Claude) giúp lọc và chuẩn hoá hàng nghìn entry. Mình duyệt thủ công từng từ trước khi đăng.Đến giờ trang đã sống lại tại đúng tên miền cũ: https://www.tudientienglong.com. Miễn phí, không quảng cáo, không bắt đăng nhập để đọc. Toàn bộ 8000 từ cũ đã quay lại, cộng thêm những từ mới do người dùng đóng góp suốt vài tháng qua.

Từ điển tĩnh hiếm khi kéo người dùng quay lại. Vì vậy mình thêm một game nhỏ tên Bật Mí Tiếng Lóng, kiểu Wordle nhưng đoán từ lóng Việt Nam. Mỗi ngày một câu mới (giờ Việt Nam, reset lúc 00:00). Cho định nghĩa, người chơi đoán từ trong 6 lượt. Đăng nhập thì được mở thêm 2 câu phụ trong ngày. Tại: https://www.tudientienglong.com/bi-mat

Mỗi từ trong cuốn từ điển này từng được một người lạ ngồi gõ vào ô bình luận hơn mười năm trước. Họ không được trả công, không có khán giả, không nghĩ rằng mười năm sau có ai đó sẽ đào bới lại để cứu. Nếu bạn muốn tiếp tục dự án, biết một từ lóng chưa có, hoặc thấy một định nghĩa cần sửa, trang cho phép đóng góp công khai. Không cần đăng ký, không cần xác minh. Tiếng lóng là tiếng nói của thời đại. Để nó biến mất là mất một mảnh ký ức tập thể. Cứu một từ thôi cũng đáng.

Thay cho lời kết

Mở lại một dự án mười năm trước là một cảm giác kỳ lạ. Mình đọc lại comment của những user 2008-2010 mà giờ chắc đã có gia đình, đã đổi nghề, chắc đã đổi cả tên. Còn sống hay chết? Họ không biết chúng ta đang đọc. Nhưng những dòng họ gõ vẫn ở đó, vẫn buồn cười, vẫn chính xác, vẫn rất ... Việt Nam, về một thời mà chính họ cũng có thể đã quên.

Có những dự án mình làm ra để có người dùng. Cái này mình làm ra để giữ lại một thứ đã có người dùng từ trước. Khác nhau ở chỗ: kể cả không ai dùng lại, nó vẫn không vô nghĩa. Vì internet Việt Nam cần một nơi mà những từ mình nói hôm nay, mười năm sau, hai chục năm sau, vẫn còn nghĩa. Nếu bài này khiến bạn nhớ ra một từ lóng nào đó đã lâu không nghe, hoặc một từ mới bạn vừa thấy trên TikTok mà chưa ai giải thích, xin hãy nhín chút thời gian ghé qua và viết vài dòng. Không cần dài. Một định nghĩa ngắn cũng đủ để cứu một từ - cũng đủ để góp phần ghi lại lịch sử của văn hoá Việt Nam!